و به همين مناسبت در دعاء « ندبه » كه سفارش شده است شيعيان مداومت كنند آمده است كه « اين المدّخر لتجديد الفرائض و الّسنن » .
س : منظور از « پرورش » كه در سخنان شما مكرّر شد چيست ؟ اسلام چونه پرورش مىدهد ، مسلمانان كه نوعا در اجتماع عقب افتاده هستند ، شما هم مىگوئيد : اسلام تا كنون موفّق به پرورش كامل نشده است .
ج : پرورش اسلام درجات مختلف و به اصطلاح كلاسهاى گوناگون و در عين حال مرتّبى دارد ، يك درجه پرورش اسلامى را هر مسلمانى دارد هرچند در كمترين حد ايمان و اعتقاد باشد ، او پرستش بت نمىكند و مختصر اعتقاد به خداوند و روز قيامت او را از برخى كارهاى زشت كه در نظرش خيلى مهم باشد بازمىدارد . يك درجه پرورش اسلامى را هم كمترين كسى دارد و تنها ائمّه اهل البيت و نادرى از وابستگان را مىتوان شمرد و به قول يكى از بزرگان : در آن حدّ كامل تنها على را پرورش داد ! اسلام يك شاگرد تربيت كرد آن هم على ( ع ) بود .
ولى اينكه بگوئيم پرورش اسلام ناچيز است سخنى گزاف و نسنجيده است ، در همين زمان ما اگر اعتقاد ايمانى مردم نبود معلوم مىشد كه حفظ امنيّت اجتماعى و رسيدگى به فقراء و بينوايان و انجام كارهاى خيريّه چقدر دشوار است ! اين همه خيرات و رسيدگى به فقراء و دورى از كارهاى زشت در سختترين شرائط همه روى اعتقاد
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 142
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٤٢