بسيارى از آنها سفهى و غير عاقلانه است و بدين جهت اينقدر خسارت مىدهند ! ! اساساً سود بردن يك طرف و ضرر طرف ديگر مربوط به عدم رعايت عقلانيت در يك طرف است .
از آنچه گفتيم معلوم مىشود كه اينكه برخى از علماء حوزه تعريف حيل شرعيه را اين طور ذكر كردهاند : « حفظ ظواهر قوانين شرع با اين كه روح آن قوانين وجود ندارد » « 1 » صحيح به نظر نمىرسد ، اگر بدانيم كه روح قوانين يعنى ملاك حكم وجود ندارد و بدانيم كه ملاك چيست ، پس مىدانيم كه منظور شرع هم آن نبوده است و اگر ظاهر عبارت چيزى است منظور چيز ديگرى است ! نخير ، تعريف صحيح اين است كه پناه به قانون براى گريز از قانونى ديگر . بنا به آنچه گفتيم بر خلاف فرموده مرحوم بهبهانى قدس سره حيله صرف تغيير نام نيست ، بلكه استفاده از يك قانون براى گريز از مشكلات قانونى ديگر است . و تغيير نام صرف ، بدون تغيير واقع عنوان ، آن هم با قصد جدّ ، و براى دخول در باب معاملهاى ديگر نمىباشد . اگر در باب ريا هم مىشد با قصد جدّ ، در يك باب ديگرى كه بر خلاف شرك و ريا ، بلكه توحيد و اخلاص باشد
هامش
( 1 ) - آيت اللّه مكارم شيرازى : بررسى طرق فرار از ربا .