پرشكوه خلقت و بيهوده ماندن وجود اين همه انسان ، كارى خردپسندانه است ؟ !
در پاسخ مىگوييم كه :
اولا : « هدف » اينجا ، از چنان اهميّتى برخوردار است كه هر اندازه هزينه شود تا افرادى هرچند بسيار اندك بدان دست يابند ، صحيح و بايستنى است . اگر در دستگاه جوجهكشى 99 % تخمها از جوجگى بازمانند و فقط يكى جوجهاى شود كه خصوصيات آن با همه جوجهها برابرى كند ، آيا اين خسران و ضرر است ؟
ثانيا : خليفگى خداوند امرى مطلق و فراگير است و هركس به هر اندازهاى كه به اين مقام نزديك شود به همان اندازه به تكامل رسيده و با هدف خلقت همراه و آشنا شده است . پس چنين نيست كه انسانها از اين هدف يكسره بازمانند و از تكامل هيچ بهرهاى نبرند و در نقصان محض به سر برند . بر همين اساس روايات برآنند كه هركس اصل توحيد را معتقد باشد ، روزى از دوزخ مىرهد و هميشه در آن نخواهد ماند . چهبسا كه در نتيجهء دورى از برنامه حركت تكاملى ساليانى دراز آتش قهر جهنم را بچشد ، امّا بالاخره زمانى اين قهر به مهر مىگرايد و او به پاكى مىرسد . از اين رو حتّى يهوديان و مسيحيان و . . . اگر نه از سر غرض ورزى و عمد بلكه از روى ناآگاهى ، اسلام و تشيع را نپذيرند ، روزى نجات مىيابند ، البتّه اين نجات به معناى دستيابى آنها به بهشت يا مقامات عاليه نيست ، زيرا تنها آنهايى از خسران و زيان برىاند كه با ايمان باشند و از عمل صالح برخوردار ؛
خدا در نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 163
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٦٣