«
وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ
- و بعضى راه ميانه را برگزيدند ، » آنان كسانى هستند كه روز روزه گرفتند و شب به عبادت گذراندند - چنان كه در حديث پيش گفته گذشت .
«
وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ
- و از ايشان كسى است كه به فرمان خدا در كارهاى نيك پيشى گرفت ، » / 58 و او امام است .
«
ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ
- و اين بخشايش بزرگ است . » يعنى توفيق پيشى گرفتن در كارهاى نيك .
اين تفسير آيه با سياق مطلب مناسب است و احاديثى بسيار از پيامبر ( ص ) و اصحابش آن را تأييد مىكند ، تا آن جا كه شوكانى پس از آوردن اين حديث گويد : اين احاديث يكديگر را تقويت مىكنند و رهسپارى بر اساس آنها واجب است ، و گفتهء كسى كه تعبير « ظالم لنفسه - ستم كنندهء به خود » را بر كافر حمل مىنمايد بدين احاديث رد مىشود و آنچه طبرانى و ابن مردويه و بيهقى دربارهء رستاخيز از اسامة بن زيد آوردهاند اين تفسير را تأييد مىكند . اسامه گويد : در مورد « فمنهم ظالم لنفسه . . . يعنى بر خود ستم كردند . . . تا پايان آيه » پيامبر خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - گفت :
« ايشان همه در بين اين امّتند و همه در بهشتاند » . « 33 » دو تفسير ديگر نيز آمده است :
نخستين تفسير مىگويد : مراد از ستم كننده همان كافر است .
و دوّمين تفسير گويد : مراد همهء امّت هستند .
ولى اين اطلاق مخالف با گرد آمدن همهء افراد امّت در بهشت است ، زيرا برخى از آنها گناهانى بزرگ مرتكب شدهاند و از كسانى هستند كه خدا آنان را به دوزخ تهديد كرده است .
هامش
( 33 ) - تفسير فتح القدير ، ج 4 ، ص 352 .