كيست ؟ گفت : آن كس كه در هر دو حال به عبادت و بندگى خدا مىپردازد تا سرانجام دانش يقينى پيدا كند . آن گاه گفتم ، پيشگام در خيرات از ميان شما كيست ؟ گفت : به خدا سوگند ، كسى كه مردم را به راه پروردگارش بخواند ، و امر به معروف و نهى از منكر كند ، و يار و ياور گمراهان نباشد ، و به سود خائنان نستيزد ، و به حكومت فاسقان راضى نشود مگر در صورتى كه بر خود يا دين خويش بيم داشته باشد و ياوران و همدستانى نيابد » . « 28 » از اين نص در مىيابيم كه ذريّهء پيامبر خدا ( ص ) براى رهبرى مسئوليّتهاى بزرگ برگزيده شدهاند ، و كسى از آنان كه به خود ستم مىكند آن است كه نيكيها و بديهايش برابر است ، ولى كسى را به گمراهى فرا نمىخواند ، چنان كه در حديثى ديگر آمده است :
« ستم كنندهء به خود كسى است كه مردم را نه به گمراهى و نه به رهيابى و هدايت فرا نمىخواند » .
شايد كلمهء « به خود » ناظر بر ستمى باشد كه از خود انسان تجاوز نكند و به ديگرى نرسد .
اما گواه اين كه آيه ناظر بر چنان كسانى است آيهء بعد است كه دلالت بر اين دارد كه تمام ايشان در بهشت هستند . امام رضا - عليه السلام - هنگامى كه مأمون عباسى دربارهء اين آيه از حضرتش پرسيد همچنين استدلال كرد . به گفت و گوى آن دو گوش كنيم :
امام رضا ( ع ) در مجلس مأمون در مرو حضور به هم رساند ، در حالى كه گروهى از دانشمندان اهل / 57 عراق و خراسان در مجلس او حضور داشتند . مأمون گفت : دربارهء معنى اين آيه مرا آگاه كنيد : «
ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا
- سپس كتاب را به كسانى از بندگانمان كه برگزيده بوديم به ميراث داديم » . دانشمندان گفتند : مراد خدا از اين امر تمام امّت هستند ، آن گاه
هامش
( 28 ) - همان مأخذ ، ص 394 .