نمودار مىشود ، و خدا انگاشتن فرشتگان و جنّ و پيامبران به وسيلهء اين گروه براى حلّ دشوار بودن آن روز است ، ولى هيهات ، از اين رو پروردگار ما در پايان اين درس مسئوليّت حتمى انسان را با اين گفتهء خود تأكيد مىكند كه : «
قُلْ : نَعَمْ وَ أَنْتُمْ داخِرُونَ
- بگو : بلى ، و شما خوار و بيچاره مىشويد » .
شرح آيات :
[ 1 - 3 ] سرآغاز اين سورهء گرامى منظرهاى از عالم غيب را براى ما تصوير مىكند كه فرشتگان در آسمانهاى برين به تعدادى كه جز خداى عزّ و جلّ شمار آنان را نمىداند صف كشيدهاند ، و منتظر دريافت وحى از پروردگار خود هستند ، آن گاه به هر جا كه فرمان دهد فرود مىآيند و هر مانعى را كه برابرشان آيد از پيش خود دور مىرانند ، و با وحى فرود مىآيند و آن را بر پيامبر تلاوت مىكنند ، و از اين جا مىتوانيم بگوييم كه تنزيل وحى تنها اختصاص به جبريل ندارد و همراه او فرشتگانى ديگر هستند كه همين نقش را ايفا مىكنند ، و در قرآن تعبير فرستادگان خدا را مىيابيم كه گاه يعنى فرشتگانى كه با وحى نازل مىشوند و گاه يعنى فرشتگانى كه جانها را مىگيرند . وقتى خداى تعالى مىگويد : «
قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ
- بگو : فرشتهء مرگ كه موكّل بر شماست ، شما را مىميراند . سپس به سوى پروردگارتان بازگردانيده مىشويد » . « 1 » مراد از آن عزراييل است ، و با گردآوردن آيات در كنار يكديگر در مىيابيم كه بزرگترين فرشتهء مرگ رهبر گرفتن جانهاست ، اما ديگر فرشتگان دستياران او بر اين امرند ، هم چنان كه جبرييل بزرگترين فرشته - كه وحى را بر انبياء و پيامبران فرود مىآورد - رهبر گروهى از فرشتگان است كه همين وظيفه را انجام مىدهند .
«
وَ الصَّافَّاتِ صَفًّا
- سوگند به آن فرشتگان كه صف بستهاند . »
هامش
( 1 ) - السّجده / 11 .