كوتاه آمدن آنان را ناموجه مىكند . آن معيار قرآنى عبارت است از :
أَعلنَ بها كتابُ اللّهِ في أفنيتكم . « 1 »
آيهاى هنگام شكست مسلمانان در جنگ احد ، در اثر تخلف از فرمان پيامبر صلى الله عليه و آله - به تفصيلى كه در تفاسير و كتابهاى تاريخ آمده - نازل شد . يكى از مشركين با صداى بلند فرياد زد :
أَلا إنّ محمّداً صلى الله عليه و آله قد قُتِل
؛ توجه ! محمد كشته شد . اين شايعهء دروغين تأثيرنامطلوبى در روحيهء رزمندگان اسلام بر جاى گذاشت . خودباختگى و در نتيجه فرار از صحنهء جنگ پيش آمد و موجب هزيمت بيشتر آنان گرديد . به جهت خودسازى مسلمانها ، براى اين حادثه آيهاى نازل شد : « وَما مُحَمَّدٌ إِلّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ » ؛ محمد صلى الله عليه و آله پيامآورى بيش نيست كه پيش از او رسولان ديگر درگذشتهاند ( وى نيز به همان سنت ، دير يا زود درخواهد گذشت ) . حال اگر اين سنت حتمى الهى در حق وى جارى شد و از دنيا رفت و يا كشته شد ، آيا شما بامرگ او به دوران پيش بازگشته و به جاهليت خود بازگشت خواهيدنمود ؟
پيام و روح آيه اين است : شما بايد تربيت يافتگان قرآن باشيد . قرآن در مقابله با هر حادثهاى كه پيش مىآيد ، هر چند سهمگين باشد ، دستورالعملى دارد و آن اين كه هر چند در نظام دين الهى ، حتماً محور و قطب الهى لازم و بايسته است ؛ با اين همه مسلمانان بايد چنان باشند كه اگر آن محور از دست رفت ، هم چنان پابرجا باشند . نمىبايست با انتشار شايعهء كشته شدن رسول ، اين چنين از هم بپاشند . بر فرض كه چنين اتفاقى افتاده بود ، شما مىبايست تا به دست آوردن پيروزى نهايى ، به گرمى هر چه بيشتر به جنگ ادامه مىداديد ، كه اگر بيگانهاى بىخبر به صحنهء جنگ وارد مىشد ، اصلًا احساس نمىكرد كه
هامش
( 1 ) . ممكن است از جملهء أَعلنَ بها كتابُ اللّه - جلّ ثناؤه - في أَفنيتكم استفاده نمود كه قرآن كريم در زمان رسول اكرم تدوين و جمع آورى شده و در صبح گاهان و شام گاهان در دسترس بوده ؛ زيرا خطاب به امت اسلامى حاضر در جلسه مىفرمايد : أَعلَنَ بها كتابُ اللّه ؛ كتاب خدا آن را اعلان كرده ، همان قرآنى كه در خانههايتان در شبانه روز آهسته و يا بلند مىخوانيد . ظهور « كتاب اللّه » در مجموع قرآن است ؛ مگر قرينهاى باشد كه مراد بعض آن است . معلوم مىشود كه قرآن در عصر رسول اكرم صلى الله عليه و آله تدوين شده بوده و همهء مسلمانها از تلاوت آن با شيوههاى گوناگون آهسته و بلند بهرهمند بودهاند . پس اين گفتار كه قرآن در عهد رسول اكرم صلى الله عليه و آله تدوين نشده و بعد در زمان خلفا تدوين شده ، عارى از صحت است . ( ر . ك : خوئى ، البيان ، ص 68 ) .