آنگاه تاريخ كامل به بعضى از ويژگىهاى نامبردگان از اجداد و نياكان انصار مىپردازد ؛ تا به ازد مىرسد و مىگويد : جايگاه ازد در شهر مأدب يمن بود . تا اين كه كاهنى ، از سيل بنيان كن خانمان برانداز عَرِم و از گرفتارى اكثر اهالى به سرنوشت عمل خود ، يعنى تكذيب انبياى الهى به عمرو خبر داد . عمروبن عامر پس از اين آگاهى تمام اموال خود را به فروش رسانده خود و پيروانش از مأدب كوچ نمودند و در شهرهاى مختلف اقامت گزيدند . خزاعه ساكن حجاز شد و غسّان در شام مسكن گزيد . هنگامى كه ثعلبة بن عمرو بن عامر از مدينه گذر مىكرد ، اوس و خزرج ( فرزندان حارثه ) در يثرب ( مدينه ) ساكن شدند . يثرب هم در آن اوان داراى تعدادى روستا و بازار بود و در آن سرزمين چندين قبيله از يهود بنىاسرائيل و غير آنان زندگى مىكردند . از جملهء آنان يهود قُريظه و نضير و بنىقينقاع و بنىماسلّه و بنىزعورا مىباشد .
يهود در مدينه قلعههايى ساخته بودند تا به هنگام خطر در آنها متحصن شوند . اوس و خزرج نيز در مدينه وارد قبيلههاى يهود مزبور شدند . تازه واردها نيز به روش يهود منازل و قلعههايى بنا نمودند و بزرگى و زعامت ، پيوسته با يهود بود . تا اين كه از اخطيون بزرگ يهوديان عملى ننگين سر زد و موجب سقوط آنان گرديد . بدين سان رياست به دست اوس و خزرج افتاد .
اين دوقبيله با كمال اتحاد و صفا به هم زيستى ادامه دادند ؛ تا اين كه جنگ سُمير روى داد و اين نخستين جنگى بود كه ميان دو قبيلهء اوس و خزرج درگرفت . پس از اين جنگ - به تفصيلى كه تاريخ كامل و ديگران گفتهاند - عداوت و دشمنى شدت يافت . در كامل آمده است :
و افتَرَقوا و قَد ثَبَّتَ البَغضاءُ في نفوسِهِم و تَمكّنَت العداوةُ بينَهم ؛ « 1 »
متفرق گشته و دشمنى در دلهاى آنان جوانه زد و عداوت ريشه دوانيد .
انصار در ايام جاهليت بر حسب رسم مشركين به مكه مىآمدند . رسول اكرم صلى الله عليه و آله در مكه آنان را ملاقات مىفرمود و رسالت الهى خود را به آنان بازگو مىفرمود و استمداد
هامش
( 1 ) . همان ، ص 659 .