حقّا كه در عوام فريبى مهارت كامل داشته و مزوّرانه از جهلش عذر آورده .
سبحانللّه ! اين فريب كار كجا و باب مدينةالعلم كجا كه مىفرمايد : از هر آيه از كتاب خدا از من سؤال كنيد ، جواب شايسته را خواهيد شنيد : تفسير آن ؛ مورد نزولش ؛ وقت آن ؛ نزول در شب يا روز ؛ در سفر و يا در حضر .
زمخشرى مىگويد :
عمر نيز اين آيه را تلاوت نمود و گفت : تمام معناى آيه را متوجه شدم جز « ابّ » .
سپس عصايى را كه در دست داشت به زمين انداخت و گفت : به خدا سوگند ! همهء اينها تكلّف است . اى فرزند مادر عمر ! اگر معناى « ابّ » را ندانى باكى بر تو نيست . آنگاه خطاب به مسلمانان گفت : آنچه را از معناى آيه فهميديد به آن عمل نموده و آنچه را نمىفهميد ترك نماييد . « 1 »
زمخشرى با تعصبى كه داشته عذر اين جهالت را آورده اما ما به جهت اختصار از ذكر آن صرف نظر كرديم . كمترين دقت نشان مىدهد كه « ابّ » در آيه در مقابل « فاكهة » آمده و خداوند متعال بعد از اين آيه بهطور لف و نشر مرتب ، « ابّ » را تفسير نموده :
« فاكِهَةً وَأَبّاً * مَتاعاً لَكُمْ وَلِأَنْعامِكُمْ » « 2 » كه « ابّ » متاع انعام است يعنى چراگاه و مرتع .
اين مشتى از خروارها جهالت اينان دربرابر مسائل دينى و قرآنى است . با اين زمينه است كه صديقهء طاهره مىفرمايد :
فَهَيهات منهم
؛ اينها كجا و منصب جانشينى رسول اكرم صلى الله عليه و آله كجا !
اينك اين بندهء بىبضاعت نيز با جدهء بزرگوارم - صلوات اللّه و سلامه عليها - همصدا شده و به ساحت مقدسش عرضه مىدارم :
نَعم يا بِنتَ رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله هَيهاتَ مِنهم و كيفَ بِهِم لو جاءَ أبُوك عليه السلام بهؤلاءِ الكفَرةِ شهيداً فيومئذٍ يَوَدّ الذين كَفَروا و عَصَوُا الرسولَ لوتَسوى بِهم الأرض و لا يَكتُمون اللّه حديثاً .
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . عبس ( 80 ) آيات 31 و 32 .