إلَى الواجبِ و هُو ما يخرجُ به عن القَطعيّة ؛ فِإَنّ قطعيّة الرحم مَعصيةٌ ، بل هي مِنَ الكبائِرِ ، و المُستحبُّ مازادَ على ذلك ؛
آيا صلهء رحم واجب است يا مستحب ؟ پاسخ : يك قسم واجب است و آن عبارت از حدى از صله است كه از عنوان قطع رحم خارج مىشود ؛ زيرا قطع رحم گناه و بلكه از گناهان كبيره است . قسم ديگر مستحب است و آن عبارت از آن است كه بالاتر از حد واجب باشد .
در علم اصول به اثبات رسيده كه حكم ، به يك طرف تعلق مىگيرد : فعل يا ترك ، مثلًا شرب خمر فعلى است كه از لحاظِ قدرت مكلف دو طرف دارد : آشاميدن و ترك آن . در اين جا حرمت فقط متعلق به فعل است و ترك آن متعلق وجوب نمىباشد ، مانند نماز كه فعل آن واجب است ولى تركش حرام نيست به همين جهت مىگويند : احكام بسيط هستند نه مركب . مركب به اين معنا كه وقتى فعل واجب شد تركش نيز حرام باشد ؛ زيرا مسلماً وجوب و حرامِ مولوى مراد است نه ارشادى ، و بالضروره هر ترك واجب يك عقاب دارد نه دو عقاب ، كه يكى از باب ترك فعل واجب و ديگرى از بابت ترك حرمت آن باشد ؛ بلكه عقوبت به جهت ترك فعل است . بنابراين در مورد رحم ، قطع رحم موجب عقوبت است ؛ نه اين كه صله آن واجب باشد . صلهء رحم دو حكم ندارد : يكى وجوب صلهء رحم و ديگرى حرمت قطع آن ؛ چنان كه شهيد اوّل - اعلى الله درجه - فرموده كه قطع رحم حرام است و خروج از قطع تا حد صلهء آن واجب است .
2 . مراد از رحم كه قطع آن حرام است ، چيست ؟
ظاهراً مراد ، كسى است كه در عرف آن را خويشاوند حساب نمايند ؛ خواه مَحرم باشد يا نه و لازم نيست كه خويشاوند نزديك باشد ؛ زيرا در جايى كه شرعاً عنوان معين نشده ، مرجع عرف است .
3 . معيار تعيين حدى كه بتوان با آن از حدود حرمت خارج شد عبارت از آن است كه عرف بگويد قطع رحم نكرد و با اختلاف عادت و دورى و نزديكىِ محل سكونت ، تفاوت خواهد كرد .
4 . ممكن است صلهء رحم با سلام كردن تحقق يابد ؛ چنانچه در روايت نبوى صلى الله عليه و آله
شرح خطبه حضرت زهرا (ع) (فارسى) — صفحة 384
مساهمون: عز الدين حسينى زنجانى
ص٣٨٤