1 . صبر بر طاعت از امر و نهى الهى در عمل به واجبات و ترك محرمات .
2 . صبر در مقابل حوادث روزگار و رويدادهاى اندوه آور و طاقت فرسا .
شريكة القرآن در اين قسمت ، پاداش صبر را بهطور مطلق بيان مىفرمايد : استحقاق اجر و مثوبت . بلكه فرمود شكيبايى موجب حتمى شدن پاداش است ؛ خواه در دنيا يا آخرت و آن را مقيد به دنيا و يا آخرت نفرمود . به عظمت صبر اشاره دارد و از قرآن الهام گرفته شده است ، چه اين كه خداى متعال مىفرمايد :
« وَكُلُّ شَىءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ » ؛ « 1 » هر چيز نزد او به اندازهء معين مىباشد . ولى صبر را از اين محدوده خارج ساخته و مىفرمايد : « إِنَّما يُوَفِّىَ الصّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ » ؛ « 2 » محققاً پاداش صابران بدون حساب داده خواهد شد .
شكيبايى علاوه بر مغفرت و درود الهى ، موجب پاداش دنيوى است . خدا از قول يوسف عليه السلام هنگامى كه با برادرانش سخن مىگفت ، چنين نقل مىكند : « إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ المُحْسِنِينَ » ؛ « 3 » چنين است ، كسى كه تقوى پيشه سازد و استقامت و صبر كند حتماً خدا اجر نيكوكاران را تباه نمىسازد .
معلوم است كه مراد از
لايُضيعُ أجرَ المُحسنين ، به قرينهء لَاجرُ الآخرةِ . . .
همان پاداش دنيوى است ؛ علاوه بر اين كه پاداش آخرت را هم متذكر مىگردد .
در زمينهء استقامت گروهى مىفرمايد : « وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ » ؛ « 4 » اگر صبر و استقامت همراه با تقوا باشد هرگز كيد دشمنان به شما ضرر نمىرساند و به راستى خدا از عمل كافران آگاه است .
مولاى متقيان عليه السلام در نهج البلاغه حال مؤمنان امتهاى گذشته را چنين بيان مىكند كه مؤمنان از طرف فرعونهاى زمان خود در كمال سختى بودند و با نداشتن وسيله ، خدا در اثر صبر و استقامت ، آنان را نجات داد :
هامش
( 1 ) . رعد ( 13 ) آيهء 1 .
( 2 ) . زمر ( 39 ) آيه 10 .
( 3 ) . يوسف ( 12 ) آيهء 90 .
( 4 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 120 .