شرح
غصبى را مىخواهيم ، بيان كنيم كه آيا اجتماع امر و نهى در شىء واحد ، جائز است يا ممتنع ؟
سؤال : كلمهء « واحد » براى چه در محلّ بحث ذكر شده به عبارت ديگر براى احتراز از چه چيز آن را ذكر كردهاند ؟
جواب : براى احتراز از واحد عنوانى و مفهومى ذكر نمودهاند مثلا گاهى دو حقيقت متغاير داريم كه اصلا در خارج ، امكان اجتماع و اتّحاد ندارند امّا در عين حال ، يك مفهوم جامع بين آن دو حقيقت هست .
مثال : فرض كنيد سجود للّه ، مأمور به و سجود للصّنم ، منهى عنه هست بديهى است كه سجود للّه با قيد « للّه » با سجود للصّنم ، متباين هست و نمىتوان خارجا سجودى داشت كه هر دو عنوان برآن منطبق باشد يعنى هم للّه باشد و هم للصّنم - تباين بين دو عنوان مذكور به نحوى است كه خارجا امكان اتّحاد بين آنها وجود ندارد - امّا در عين حال ، سجده براى پروردگار متعال و سجده براى بت در مفهوم سجود ، مشترك هستند و عنوان سجود ، قدر جامع بين آن دو هست .
سؤال : آيا واحد مفهومى مذكور هم محلّ بحث ما هست يا نه ؟
خير ، زيرا كلّى سجود كه امر و نهى ندارد بلكه سجود للّه داراى امر و سجود للصّنم منهى عنه هست و امكان ندارد كه آن دو خارجا متّحد شوند تا اينكه بحث كنيم آيا اجتماع امر و نهى ، جائز است يا نه .
خلاصه : كلمهء « واحد » كه در عنوان بحث ذكر شده براى اخراج واحد « مفهومى » و يا به تعبير ديگر واحد عنوانى هست و نمىخواهد تنها بر واحد شخصى دلالت كند بلكه شامل واحد شخصى ، نوعى و جنسى مىشود .