شرح
و اگر ما از « وقوع » صرف نظر كنيم اصلا بحث در امكان وقوعى ثمرهاى ندارد .
در مورد وقوع تعبّد نسبت به امارات غير علميّه مىبينيم شارع براى امارات ، حجّيّت قائل شده است . شارع ، بيّنه و خبر واحد و . . . را حجّت قرار داده است ( البتّه حجّيّت بيّنه در موضوعات جزء مسلّمات است ) .
تذكّر : اينكه مىگوئيم از تعبّد به امارات ، محالى پيش نمىآيد مقصود ما از محال ، فقط محال عقلى نيست بلكه مقصود اين است كه فسادى پيش نمىآيد ، خواه آن فساد ، فساد عقلى باشد كه بر همهكس محال است مانند : اجتماع نقيضين و يا اينكه آن فساد فقط بر مولاى حكيم على الاطلاق محال باشد مانند : صدور فعل قبيح كه از مولاى حكيم محال است پيش آيد ( مانند القاء در مفسده ) امّا از من و شما مانعى ندارد چنين امرى صادر بشود .
كلام شيخ الرّئيس
اينجا شيخ الرّئيس كلامى دارند كه مرحوم شيخ هم در كتاب رسائل مورد استشهاد قرار دادهاند . شيخ الرئيس مىگويند : كلّما قرع سمعك من الغرائب فذره فى بقعة الامكان ما لم يذدك عنه واضح البرهان « 1 » . يعنى : هر مطلب عجيب و غريبى كه به گوش شما رسيد تا وقتى كه برهان روشنى بر خلاف آن قائم نشده حكم به امكان آن بكنيد . آيا اين كلام ، ناظر به فرمايش مرحوم شيخ است كه مىفرمود هروقت شك در امكان يك شىء كرديم به اصالة الامكان ، كه يك روش عقلائى است مراجعه مىكنيم ؟ مرحوم آقاى آخوند مىفرمايند مطلب چنين نيست : زيرا كلمهء ( امكان ) كه درهامش
( 1 ) - ر . ك : اشارات 3 / 418 - النّمط العاشر .