ثانيها : في بيان إمكان التعبد بالأمارة الغير العلمية شرعا ، و عدم لزوم محال منه عقلا ، في قبال دعوى استحالته للزومه [ 1 ] .
و ليس الإمكان بهذا المعنى ، بل مطلقا أصلا متّبعا عند العقلاء ، في مقام احتمال ما يقابله من الامتناع ، لمنع كون سيرتهم على ترتيب آثار الإمكان عند الشك فيه ، و منع حجيتها - لو سلم ثبوتها - لعدم قيام دليل قطعي على اعتبارها ، و الظن به لو كان فالكلام الآن في إمكان التعبد بها و امتناعه ، فما ظنك به ؟ [ 2 ] .
شرح
آيا جعل حجّيّت براى امارات غير علميّه امكان وقوعى دارد ؟
[ 1 ] - امكان وقوعى اين است : چيزى را كه ما در آن بحث مىكنيم ( امارات غير علميّه ) وقوع و تحقّق آن در خارج مستلزم يك محال ذاتى ( مانند : اجتماع نقيضين ، ارتفاع نقيضين ، اجتماع ضدّين ) نباشد چنانچه وقوعش مستلزم محال ذاتى باشد مىگويند امتناع وقوعى دارد يعنى در خارج امكان تحقّق ندارد مثلا اگر شارع براى مظنّهاى حجّيّت و اعتبار قائل شود و به تعبير مرحوم آقاى آخوند ما را متعبّد و ملزم بكند كه طبق آن اماره عمل كنيم ، آيا از اين امر ، يك محال ذاتى پيش مىآيد يا نه ؟ به عبارت ديگر : امتناع وقوعى دارد يا امكان وقوعى ؟كلام شيخ اعظم و ايراد مصنّف برآن
[ 2 ] - مرحوم شيخ مىفرمايند « 1 » اگر شك پيدا كرديم كه حجّيّت امارات غير علميّه امكان وقوعى دارد يا نه به روش و سيرهء عقلا مراجعه مىكنيم كه آنها موقع شك يك اصل متّبع عقلائى دارند و بنا را بر امكان مىگذارند . مرحوم آقاى آخوند مىفرمايند اين حرف درست نيست زيرا : اولا : براى ما محرز نيست كه عقلا چنين سيره و روشى داشته باشند و در موردهامش
( 1 ) - ر . ك فرائد الاصول / 24 .