شرح
خلاصه : امارات ظنّيه هيچگونه علّيّت و ملازمهاى با حجّيّت ندارند بلكه بالاتر حتّى مقتضى حجّيّت هم در امارات وجود ندارد « 1 » به خلاف قطع و يقين كه ملازم با حجّيّت هستند البتّه اكثر امارات از ناحيهء شارع حجّيّت پيدا كردهاند مانند بيّنه ، خبر واحد و گاهى هم عقل حكم به حجّيّت امارهاى مىكند مانند ظنّ انسدادى بنا بر حكومت « 2 » اكنون در باب اماره و در اين امر در دو مقام بايد بحث كنيم يك مقام از نظر مثبتيّت تكليف و مقام ديگر از جهت مسقطيّت تكليف .
مثال : گاهى امارهاى براى انسان قائم مىشود كه روز جمعه وظيفهاش خواندن نماز جمعه است در اين اماره از نظر اثبات تكليف بحث مىشود .
و گاهى تكليف براى انسان ، مسلّم است و مىداند كه بايد نماز صبح بخواند امّا قبل از طلوع آفتاب مظنّه پيدا مىكند كه نماز صبح را خوانده است ( يقين به سقوط تكليف نسبت به نماز صبح ندارد ) آيا اين مظنّه حجيت دارد يا نه ؟
از عبارات بعضى « 3 » استفاده مىشود كه در مقام فراغ از تكليف ، همان ظنّ به فراغ كافى است و لزومى ندارد دليلى قائم شود كه بگويد اين ظنّ به فراغ حجيت دارد .
لكن عقيدهء مرحوم آقاى آخوند بلكه نظر مشهور اين است كه حجيت امارهء غير
هامش
( 1 ) - اذ لو كان في الامارة الغير العلميّة اقتضاء الحجّيّة لكان يكفي في اعتبارها مجرّد عدم المانع عنها بان لم يرد من الشّرع منع من العمل بها لوجود المقتضي حينئذ و فقد المانع عنها مع انّه لا يكفي قطعا بل يحتاج إلى جعل للشّارع او ثبوت مقدمات و طرو حالات كما في المتن يعنى بها مقدّمات الانسداد . . . ر . ك عناية الاصول 3 / 77 .
( 2 ) - ظنّ انسدادى را مختصرا در اوّل مبحث قطع توضيح داديم و بهطور مشروح در آينده بحث مىكنيم .
( 3 ) - ظاهرا محقّق خوانسارى مىباشد ( آقا جمال الدّين خوانسارى ) .