شرح
در روايات ، مشاهده نشده كه مولا آن امر دوّم را بهصورت كلّى و عام ، بيان كرده باشد .
ضمنا مصنّف رحمه اللّه در عبارت مذكور ، فرق واضح و معروفى كه بين عبادات و توصّليات هست بيان نمودهاند كه :
در واجبات عبادى اگر قصد قربت ، رعايت شود هم امتثال امر مولا شده و هم استحقاق ثواب ، حاصل گشته و چنانچه قصد قربت رعايت نشود ، امر مولا امتثال نشده و مسألهء استحقاق عقوبت هم مطرح است پس استحقاق ثواب و عقاب در عبادات ، تابع وجود قصد قربت و عدم قصد قربت است امّا در واجبات و مستحبّات توصّلى ، چنين نيست يعنى : اگر كسى بخواهد ثواب ، نصيبش شود بايد واجب توصّلى را با قصد قربت اتيان كند و چنانچه كسى قصد قربت ننمايد ، مستحق ثواب نيست امّا عقابى هم ندارد مانند اداى دين كه اگر مديون ، دين خود را با قصد قربت ، ادا كند مستحقّ ثواب هم مىباشد و چنانچه بدون قصد قربت دين خود را پرداخت ، مستحق عقاب نيست لكن امر مولا موافقت شده بنابراين در واجبات توصّلى ، سه حالت متصور است :
1 - انجام واجب با قصد قربت ، موجب امتثال امر و استحقاق مثوبت است .
2 - انجام واجب بدون قصد قربت ، موجب امتثال امر مولا مىباشد امّا ثواب و عقابى ندارد .
3 - مخالفت با واجب توصّلى ، موجب استحقاق عقاب است .
در واجبات تعبّدى ، دو حالت متصور است :
1 - اگر قصد قربت ، تحقّق پيدا كرد ، موافقت امر مولا حاصل گشته و استحقاق ثواب حاصل مىگردد .
2 - چنانچه قصد قربت ، رعايت نشود ، مخالفت امر مولا تحقّق پيدا كرده و استحقاق عقوبت هم حاصل شده است .