شرح
محلّ بحث ، داعى القربة بهمعناى قصد قربت است و قصد از سنخ اراده هست و شما كه در صدد هستيد قصد قربت را جزء المأمور به قرار دهيد ، معنايش اين است كه امر به قصد قربت هم متعلّق شود ولى قبلا بيان كرديم كه اراده نمىشود متعلّق تكليف و امر قرار گيرد زيرا اراده ، يك امر غير اختيارى است و چيزى كه غير اختيارى است ، امكان ندارد متعلّق تكليف ، واقع شود « 1 » .
2 - ما از مسئله غير اختيارى بودن صرفنظر مىكنيم لكن اشكال ديگرى داريم كه :
شما از طريق تصوير مركّب واقعى براى مأمور به دو جزء - الف : صلات ب : قصد قربت بهمعناى داعى الامر - ترتيب داده و گفتيد : صلات هم مأمور به است لكن شما صلاتى را كه مىخواهيد به داعى امرش اتيان كنيد معنايش اين است كه بعض مأمور به را به داعى امر ، اتيان مىنمائيد و اين فايدهاى ندارد زيرا شما نماز را به داعى امر اتيان مىكنيد درحالىكه نماز ، بعض المأمور به مىباشد و بعض ديگرش عبارت از قصد قربت است و شما مجموع را به داعى امر اتيان نمىكنيد و اگر يك جزء مركّبى به داعى امرش اتيان شود و ساير اجزا ، اتيان نشود هيچ اثرى برآن مترتب نمىشود .
ممكن است شما جواب دهيد كه جزء ديگرش را هم به داعى امر مىآوريم در اين صورت ، پاسخ ما اين است كه : اين مسئله ، محال است زيرا نماز را مىتوان به داعى امر انجام داد امّا قصد قربت را كه معنايش داعى امر است ، نمىتوان به داعى امر ، اتيان نمود و اصلا چنين كارى معقول نيست كه انسان داعى امر را به داعى امر ، اتيان نمايد و آنچه كه معقول مىباشد ، اين است كه مكلّف ، نماز را به داعى امر اتيان كند و آنهم تمام المأمور به نيست
هامش
( 1 ) - ما هم در جلد اوّل كتاب ايضاح الكفاية در بحث جبر و تفويض ، پاسخ مصنّف رحمه اللّه را بيان نموده و ثابت كرديم كه اراده ، يك امر اختيارى مىباشد و معناى اختياريت آن ، به اين نيست كه مسبوق به اراده باشد بلكه اختياريت آن ، مربوط به خلاقيت نفس هست كه خداوند متعال به انسان عنايت كرده و انسان ، خلق اراده مىكند و نيز ر . ك : ايضاح الكفاية 1 / 491 .