قلت : مضافا إلى القطع بأنّه ليس في العبادات إلا أمر واحد ، كغيرها من الواجبات و المستحبّات ، غاية الأمر « 1 » يدور مدار الامتثال وجودا و عدما فيها المثوبات و العقوبات ، بخلاف ما عداها « 2 » ، فيدور فيه خصوص المثوبات ، و أمّا العقوبة فمترتّبة على ترك الطّاعة و مطلق الموافقة [ 1 ] .
شرح
متعلّق امر خود قرار دهد بدون اينكه صحبتى از قصد قربت نمايد سپس امر ديگرى صادر نمايد و بگويد : ايّها المكلّف ، آن نمازى را كه مأمور به قرار دادم ، بايد به داعى امرش اتيان نمائى بنابراين ، دو امر و دو مأمور به داريم كه امر اوّل به ذات صلات متعلّق شده و امر دوّم ، مربوط به اين است كه آن نماز را بايد به داعى امرش اتيان نمود .
در اين صورت اگر مكلّف ، نماز را به داعى امر متعلّق به نفس صلات بخواند با هر دو امر ، موافقت و امتثال نموده زيرا : مولا در ابتدا فرموده بود نماز بخوان ، او صلات را اتيان نمود ، در امر دوّم ، مولا دستور داد آن نماز را به داعى امرش بخوان ، مكلّف هم امتثال نمود يعنى نماز مأمور به به امر اوّل را به داعى امرش انجام داد لذا با « تعدّد امر » اشكالى باقى نمىماند .
[ 1 ] - جواب : مصنّف رحمه اللّه تقريبا دو پاسخ براى اشكال مذكور ، بيان كردهاند كه جواب اوّل ، چندان مهمّ نيست و عمده ، همان جواب دوّم است كه اينك به بيان آن دو پاسخ مىپردازيم :
الف : آنچه را مستشكل بيان كرد - تعدّد امر - صرف يك فرض مىباشد ، اگر مولا بخواهد غرض خود را بهوسيلهء دو امر ، بيان كند ، امكان دارد ، لكن خارجا مىبينيم - در عبادات ، واجبات و مستحبات - در هر مورد ، بيش از يك امر وجود ندارد و چنين نيست كه در هر عبادتى دو امر از ناحيهء مولا صادر شده باشد كه يك امر آن ، متعلّق به ذات عبادت و ديگرى مربوط به اين باشد كه آن عبادت را بايد به داعى امرش اتيان نمود حتّى
هامش
( 1 ) - مصنّف رحمه اللّه به فرق بين عبادات و توصليّات اشاره نمودند .
( 2 ) - به خلاف ما عداى عبادات يعنى واجبات و مستحبّات توصّلى .