شرح
برابر مشهور ، كلامى دارند كه مرحوم صاحب فصول توهّم كرده است آن كلام منطبق با اين است كه در موضوع له الفاظ « اراده » مدخليّت دارد .
توضيح ذلك : مشهور گفتهاند دلالت لفظ بر معنا تابع وضع است « الدّلالة تابعة للوضع » مرحومين علمين فرمودهاند الدّلالة تتبع الارادة : » دلالت ، تابع اراده است نه وضع ، تا ارادهاى نباشد دلالت لفظ بر معنا تحقّق پيدا نمىكند .
صاحب فصول « ره » فرموده اينكه مرحومين علمين گفتهاند دلالت ، تابع اراده است لابد مىخواهند بگويند اراده در موضوع له لفظ ، دخالت دارد و تا ارادهاى نباشد معناى موضوع له كامل نمىشود و الا وجهى ندارد كه دلالت تابع اراده باشد .
مرحوم آقاى آخوند فرمودهاند : مطلب ، آنطورى كه صاحب فصول توهّم كردهاند نمىباشد و كلام مرحومين علمين را نمىتوان به دخالت اراده در موضوع له مرتبط نمود .
بيان ذلك : دلالت ، بنا بر اعتبارى بر دو قسم است .
الف : دلالت تصوّريّه : عبارت است از انتقال به معنا به سبب شنيدن لفظ ، اين دلالت ، قهرى است و متوقّف بر چيزى جز علم به وضع نمىباشد خواه لافظ ، عاقل باشد يا مجنون ، مميّز باشد يا غير مميّز و يا حتّى اگر انسان ، لفظى را از ضبط صوت بشنود دلالت مذكور تحقّق پيدا مىكند .
ب : دلالت تصديقيّه : هنگامى كه انسان ، لفظى را مىشنود ، معنائى به ذهنش مىآيد ، حال يك مرحله بالاتر را مىخواهيم اثبات كنيم كه آن معنا مراد و متعلّق ارادهء متكلّم بوده است پس دلالت تصديقيّه ، معنايش تصديق به اين است كه معناى لفظ
هامش
- المحقق الحلى عند مازار الفيحاء بصحبة هولاكو ، كتب ما يناهز 184 مؤلفا فى فنون شتى توفى 682 ه و دفن فى جوار الامام موسى الكاظم « عليه السّلام » ( اعيان الشيعة 9 / 414 ] كفاية الاصول طبع مؤسسة آل البيت 1 / 16 .