شاهد يا خود ، مستقيم گواه واقعه بوده و بر آن شهادت مىدهد و يا به واسطهء شاهد واقعه از آن رخداد اطلاع يافته و بر شهادت او گواهى مىدهد . كسى كه خود گواه واقعه بوده است و بر آن شهادت مىدهد ، شهادتش شهادت اصل و خود وى شاهد اصل و كسى كه بر شهادت او نزد حاكم شهادت مىدهد ، شهادتش شهادت فرع و خود او شاهد فرع ناميده مىشود .
حكم : شهادت بر شهادت فى الجمله صحيح و پذيرفته است ؛ بدين معنا كه شهادت شاهد فرع بر آنچه شاهد اصل شهادت داده ، پذيرفته و آثار شهادت شاهد اصل بر آن مترتب مىگردد . 1
مورد شهادت فرع : بدون شك ، شهادت بر شهادت در حق الناس پذيرفته است ؛ خواه از نوع عقوبت و مجازات باشد ، مانند قصاص يا از نوع غير عقوبت ؛ اعم از مالى همچون مضاربه ، قرض ، عقدهاى معاوضى از قبيل بيع و اجاره ، و غير مالى همچون طلاق ، نسب و عتق ، و يا از نوع امورى كه غالباً مردان از آن بى اطلاعاند ، از قبيل عيبهاى درونى زنان و ولادت و غير آن از حقوق مردم ، جز حد .
شكى نيست كه شهادت بر شهادت در حدودى كه حق اللَّه محض به شمار مىروند ، مانند حدّ زنا ، لواط و مساحقه ، پذيرفته نيست ؛ ليكن قبول آن در حدود مشترك بين حق اللَّه و حق الناس ، مانند حدّ سرقت و قذف ، اختلافى است . قول مشهور در اين نوع حدود نيز عدم پذيرش است .
آيا شهادت بر شهادت در غير حدود از حقوق اللَّه ، همچون زكات ، وقف مسجد و رؤيت هلال پذيرفته است يا نه ، مسئله اختلافى است . به تصريح برخى ، تعزير ( - - - ) تعزير ) نيز همچون حدّ با شهادت بر شهادت ثابت نمىشود . 2
چنانچه متعلق شهادت ، علاوه بر حد ، آثارى ديگر داشته باشد ، مانند لواط كه موجب حرمت مادر لواط داده و نيز خواهر و دختر وى بر لواط كننده ؛ و زنا با عمه و خاله كه موجب حرمت دختران آنان مىشود ، آيا با شهادت بر شهادت ، آن آثار ثابت مىشود يا نه ؟ گروهى از فقها به ثبوت ، تصريح كردهاند . 3
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 755
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٥٥