شمارشى
شمارشى [ معدود ] كالاى معامله شده بهصورت عددى ، در برابر وزنى و پيمانهاى .
عنوان ياد شده در باب تجارت به كار رفته است .
از شرايط صحت معامله ، معلوم بودن كالا ( مثمن ) و بهاى آن ( ثمن ) است كه در كالاى وزنى با وزن ، در كالاى پيمانهاى با پيمانه و در كالاى عددى با شمارش خواهد بود . چنانچه شمردن كالاى معدود با شمارش دشوار باشد ، مىتوان تعداد آنها را با پيمانه به دست آورد ؛ بدين گونه كه پس از پر كردن پيمانهاى از آن و شمارش آنها ، عدد به دست آمده ، مبناى محاسبه پيمانه هاى بعدى قرار داده مىشود . به عنوان مثال ، اگر تعداد گردوهاى شمارش شده در پيمانهء اولى صد عدد باشد و باقى گردوها 49 پيمانه شود ، شمار مجموع آنها پنج هزار عدد خواهد شد . 1
آيا معاملهء كالاى شمارشى به صورت پيمانهاى يا وزنى صحيح است يا نه ؟ مسئله اختلافى است . 2 چنان كه در جواز پيش فروش كالاى عددى به صورت شمارشى اختلاف است . برخى به جهت تفاوت داشتن كالاهاى شمارشى با يكديگر از جهت كميّت و رفع نشدن غرر ، آن را صحيح ندانستهاند . در مقابل ، برخى در مواردى كه تفاوت ناچيز و مورد مسامحهء عرف باشد ، پيش فروش را صحيح دانستهاند . بر اين اساس ، برخى ملاك صحت را منضبط بودن كالا قرار دادهاند ؛ در حدى كه اختلاف در مثمن پديد نيايد و موجب غرر نگردد . 3
كالاى شمارشى و ربا : به قول مشهور رباى معاملى تنها در كالاى پيمانهاى و وزنى جريان مىيابد نه در كالاى شمارشى . بنابر اين ، گرفتن زياده در آن ، مثلا فروختن يك لباس در ازاى دو لباس جايز است ؛ هرچند به تصريح برخى مكروه مىباشد . در مقابل مشهور ، برخى مطلقا ربا را در همهء معاملات ، اعم از كالاى وزنى ، پيمانهاى و شمارشى جايز ندانستهاند . برخى نيز جريان ربا را در معاملهء كالاى شمارشى مقيد به صورت نسيه بودن معامله كردهاند . 4