از احكام آن در بابهاى حدود ، قصاص و ديات سخن گفتهاند .
حدود : در كيفر دزد ، با داشتن دست راست ، هرچند شل باشد ، دست چپ قطع نمىشود ؛ بلكه بنابر قول مشهور ، حتى در صورت شل بودن دست چپ يا هر دو دست ، دست راست او قطع مىشود . از برخى قدما نقل شده : كسى كه دست چپ او شل است ، دست راستش قطع نمىگردد ، بلكه به زندان افكنده مىشود . 1
قصاص : از شرايط قصاص اعضا ، همسانى عضو فرد آسيب ديده ( مَجنى عليه ) با عضو فرد آسيب زننده ( جانى ) از جهت شل نبودن است . بنابر اين ، عضو سالم در برابر عضو شل قصاص نمىشود ؛ هرچند جانى آن را براى قصاص بذل كند ؛ ليكن عضو شل در برابر عضو سالم قصاص مىشود . بر اين قول ، ادعاى اجماع شده است . 2 ليكن برخى معاصران ، عدم اشتراط همسانى دو عضو در سلامت را بعيد ندانستهاند . 3
البته قصاص عضو شل در برابر عضو سالم در صورتى است كه اهل خبره قصاص عضو شل را براى جانى بى خطر بدانند و چنانچه آن را خطرناك بدانند ، مثلا نظر دهند كه باقطع عضو شل ، بند آمدن خون رگها امكان پذير نيست ، و در نتيجه بيم مرگ جانى مىرود ، قصاص نمىشود ، بلكه ديه ثابت مىگردد . 4
اگر جانى مدّعى شلى عضو فرد آسيب ديده ، و او مدعى سلامت آن باشد ، برخى قول جانى را مقدم دانستهاند ، مگر آنكه مجنى عليه بر سلامت خود بيّنه ( - - - ) بيّنه ) اقامه كند . از برخى ديگر ، تقديم قول مجنى عليه نقل شده است . 5
ديات : ديهء جنايت موجب شلى عضو ، دو سوم ديهء تعيين شده براى آن عضو است و ديهء قطع عضو شل ، يك سوم ديهء آن عضو مىباشد ، 6 مگر آلت تناسلى مرد كه ديهء جنايت موجب شلى آن بنابر قول برخى ، ديهء كامل است ؛ 7 هرچند مشهور تفاوتى ميان آلت تناسلى و غير آن قائل نشدهاند 8 ( - - - ) عنن ) .
1 . جواهر الكلام 41 / 535 - 536 * 2 . 42 / 348 - 349 * 3 . مبانى تكملة المنهاج 2 / 152 - 154 * 4 . جواهر الكلام 42 / 349 * 5 . 420 - 421 * 6 . 43 / 348 * 7 . مبانى تكملة المنهاج 2 / 375 - 376 * 8 . جواهر الكلام 43 / 268 .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 722
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٢٢