كسى كه شك دارد آيا حالت كثرت شك بر او عارض شده يا نه ، بنا را بر عدم آن مىگذارد ؛ اما اگر كثير الشك ، شك در زوال حالت خود پيدا كند ، بايد بنا را بر بقاى آن بگذارد . 42
ه . شك بَدْوى كه با تأمل و انديشه ، جاى خود را به يقين يا ظن معتبر و يا شكى ديگر مىدهد .
و . شك هر يك از امام و مأموم با يقين يا ظن ديگرى . بنابر اين ، اگر امام جماعت در شمار ركعتهاى نماز شك كند - كه مثلا سه ركعت خوانده يا چهار ركعت - چنانچه مأموم يقين يا گمان داشته باشد كه چهار ركعت خوانده و آن را به امام بفهماند ، امام به شك خود اعتنا نمىكند و نماز را تمام مىكند و خواندن نماز احتياط لازم نيست و نيز اگر امام يقين يا گمان دارد كه چند ركعت خوانده و مأموم در شمار ركعتهاى نماز شك دارد ، بايد به شك خود اعتنا نكند . 43
در اينكه حكم ياد شده به شك در عدد ركعتهاى نماز اختصاص دارد يا شامل شك در افعال نيز مىشود ، اختلاف است . 44 بنابر قول مشهور در بنا گذاشتن بر حفظ ديگرى ، حصول ظن براى شك كننده شرط نيست ؛ از اين رو ، وى به ديگرى رجوع مىكند ، حتى اگر پس از رجوع نيز شكش باقى بماند . 45
در اينكه حكم رجوع به حفظ ديگرى اختصاص به صورت شك دارد يا صورت ظن را نيز دربر مىگيرد در فرضى كه ديگرى يقين داشته باشد ، اختلاف است . بنابر قول نخست ، فرد داراى ظن به يك طرف ، به مقتضاى ظن خود عمل مىكند و نمىتواند به حفظ ديگرى رجوع نمايد . 46
ز . شك در نوافل : شك كننده در نماز مستحب مىتواند بنا را بر اقل و يا اكثر بگذارد ؛ هرچند بنا گذاشتن بر اقل افضل است . در صورت بنا گذاشتن بر اكثر ، نماز احتياط وسجدهء سهوبه جا آورده نمىشود . 47
در صورت شك در افعال ، آيا حكم نماز واجب در آن جارى مىشود ؟ مسئله اختلافى است . بنابر قول به جريان ، قبل از تجاوز از محل ، جزء مشكوك به جا آورده مىشود ، بر خلاف قول به عدم جريان كه نيازى به آن نيست . 48
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 719
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧١٩