د . شك كثير الشك ؛ يعنى كسى كه در نماز بسيار شك مىكند ، هرچند به حدّ وسواس نرسد ؛ خواه در عدد ركعتها باشد يا در افعال و يا در شرايط آن . مراد از عدم اعتنا به شك در كثير الشك اين است كه بنا را بر وقوع مشكوك مىگذارد ، مگر آنكه چنين بنايى موجب بطلان نماز گردد كه در اين صورت بنا را بر عدم وقوع آن مىگذارد . بنابر اين ، اگر كثير الشك بين ركعت سوم و چهارم شك كند ، بنا را بر اكثر مىگذارد و اگر بين چهار و پنج شك كند ، بنا را بر اقل مىگذارد و اگر شك كند ركوع را به جا آورده يا نه ، بنا را بر به جا آوردن آن مىگذارد .
اگر نماز گزار تنها در فعلى خاص - مثلا بين يك و دو - كثير الشك باشد ، در صورتى كه در غير آن فعل - مثلا بين دو و سه - شكى برايش پديد آيد ، آيا حكم كثير الشك در اين فعل نيز جارى مىشود يا نه ، اختلاف است . بنابر قول دوم ، بايد به شكش اعتنا و به مقتضاى آن عمل كند . 36
ملاك در كثير الشك : ملاك در كثير الشك بودن چيست و به چه كسى كثير الشك مىگويند ؟ معروف اين است كه براى تشخيص كثرت شك بايد به عرف رجوع كرد . بنابر اين ، آن تعداد شك كه از نظر عرف كثرت به شمار مىرود ، تحقق بخش كثرت شك خواهد بود . 37 برخى گفتهاند : كثرت شك با شك در سه نماز پى در پى يا سه بار شك در يك نماز محقق مىشود . 38 برخى ، ديگر گفتهاند : ملاك در كثرت اين است كه براى فرد حالتى پديد آيد كه نتواند سه نماز پى در پى را بدون شك بخواند . بنابر اين ، چنانچه سه نماز پى در پى بدون شك بخواند از عنوان كثير الشك خارج مىشود . 39 البته به قول جمعى از فقها ، صدق عنوان كثير الشك منوط به اين است كه منشأ شك ، عوارض پريشان كنندهء حواس آدمى ، همچون ترس و خشم و ناراحتى نباشد ؛ 40 ليكن بعضى كثرت شك را حالتى استثنايى و خارج از وضع طبيعى انسان دانسته و ميان اسباب پيدايى آن تفاوتى قائل نشدهاند . 41
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 718
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧١٨