اگر پيش از نماز يا در اثناى آن عارض شود ، لازم است شرط احراز شود ؛ هرچند با اصل ، همچون استصحاب 4 ( - - - ) استصحاب ) . البته چنانچه شرط فعلا محرز ، ليكن تحقق آن نسبت به اجزاى سابق مشكوك باشد - مانند آنكه فعلا رو به قبله بودن برايش محرز است ؛ اما شك دارد كه اجزاى سابق هم روبه قبله بوده يا نه - قاعدهء تجاوز جارى مىشود و در نتيجه نسبت به اجزاى پيشين ، شرط تعبداً احراز و حكم به صحّت آنها مىشود . 5
3 . شك در اجزا : شك در جزئى از اجزاى نماز ، همچون تكبيرة الإحرام ، قرائت ، ركوع و سجود اگر قبل از دخول در جزء بعدى پديد آيد ، جزء مشكوك به جا آورده مىشود . بنابر اين ، اگر در حال قيام و قبل از رفتن به سجده ، شك كند ركوع را به جا آورده يا نه ، بايد آن را به جا آورد ؛ همچنين اگر قبل از قيام در به جا آوردن سجده شك كند ، بايد آن را به جا آورد .
اما اگر شك بعد از داخل شدن در جزء بعدى باشد ، مانند شك در ركوع ، پس از رفتن به سجده ، يا شك در سجده پس از ايستادن ، بدان اعتنا نمىشود و در اين حكم ، تفاوتى ميان جزء ركنى و غير ركنى و نيز بنابر قول مشهور ميان شك در دو ركعت اول و دو ركعت آخر نيست . 6
مراد از جزء و عمل بعدى ، عملى است كه در پى عمل قبلى انجام مىگيرد ، مانند سوره نسبت به حمد ؛ از اين رو ، كسى كه در حال خواندن سوره ، شك مىكند حمد را خوانده يا نه ، به شك خود اعتنا نمىكند .
در عمل بعدى تفاوتى ميان جزء واجب و مستحب نيست ؛ از اين رو ، اگر در حال قنوت ، شك كند سوره را خوانده يا نه ، به شك خود اعتنا نمىكند ؛ چنان كه در عمل مشكوك نيز تفاوتى ميان جزء مستحب و واجب نيست ؛ 7 ليكن برخى در عمل بعدى بين جزء واجب و مستحب فرق گذاشته ، اعتنا به شك - و در نتيجه به جا آوردن مشكوك - را پس از دخول در جزء مستحب ، واجب دانستهاند . 8
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 713
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧١٣