همچنين است اگر خاص ، منفصل و شبهه بين متباينين باشد . ليكن اگر خاص ، منفصل و شبهه بين اقل و اكثر باشد ، اجمال خاص به عام سرايت نمىكند و عمل به حكم عام در فرد مشكوك ( اكثر ) صحيح است . 2
برخى در خاص متصل ، بين خاصى كه با ادوات استثنا بيان شده ، مانند « اكرم العلماء الّا الفسّاق » و بدون آن ، از قبيل « اكرم العلماء العدول » تفصيل داده و گفتهاند : در صورت نخست اجمال خاص به عام سرايت نمىكند ، اما در صورت دوم سرايت مىكند . 3
1 . نساء / 43 ؛ مائده / 6 * 2 . كفاية الأصول / 220 ؛ أصول الفقه 1 / 136 - 138 ؛ أجود التقريرات 2 / 313 ؛ تهذيب الأصول ( امام خمينى ) 2 / 14 - 16 ؛ عناية الأصول 2 / 259 - 261 * 3 . أصول الإستنباط / 139 - 141 .
شبههء مقرون به علم اجمالى
شُبههء مقرون به علم اجمالى مقابل شبههءبَدوى ( - - - ) شبههء بدوى ) .
شبههء مقرون به علم اجمالى ( - - - ) علم اجمالى ) ، در جايى است كه تكليف اجمالًا معلوم ، ليكن مردد ميان چند چيز است و آن بر دو گونه است : شبههء محصوره و شبههء غير محصوره ( - - - ) شبهه ) .
شبههء موضوعى
شُبههء موضوعى ترديد در حكم و ياموضوعى جزئى .
شبههء موضوعى در جايى است كه شك يا در حكمى جزئى باشد ، مانند شك در پاكى و نجاست اين مايع و يا در موضوعى جزئى ، مانند شك در كر بودن اين آب . مقابل آن شبههء حكمى ( - - - ) شبههء حكمى ) قرار دارد .
در شبهات حكمى منشأ شك ، فقدان دليل معتبر ، اجمال آن و يا تعارض دو دليل است ؛ ليكن در شبهات موضوعى ، منشأ ، اشتباه در امر خارجى است . به عنوان مثال ، شك در اينكه مصرف دخانيات چه حكمى دارد ، شبهه حكمى و شك در اينكه اين مايع شراب است يا سركه ، شبههء موضوعى خواهد بود ( - - - ) شبهه ) .
شُبههء نكاح
- - - ) شبههء عقد