از احكام آن در فقه در بابهاى صلات ، صوم ، امر به معروف ، تجارت ، قرض ، نكاح ، لعان و قضاء و نيز در اصول فقه سخن گفتهاند .
الف . بعد فقهى
حكم تكليفى : سكوت در صورت عدم وجود مرجّح براى سخن گفتن ، مستحب ، و در روايات بدان ترغيب شده است . درحديثى از امام صادق عليه السّلام آمده است : « بندهء مؤمن تا زمانى كه ساكت است ، نيكوكار نوشته مىشود ، و چون لب به سخن گشايد ، نيكوكار يا گنهكار نوشته مىشود » 1 و نيز به نقل از آن حضرت آمده است « سكوت ، گنج فراوان و زينت شخص بردبار و پوشش فرد نادان است » 2 ؛ ليكن به لحاظ عروض حالاتى ، موضوع احكامى ديگر قرار گرفته كه بدانها اشاره مىشود .
در نماز : سكوت كردن و گوش فرا دادنِ ( انصات ) مأموم هنگام قرائت امام بنابر قول مشهور مستحب است . 3 برخى آن را واجب دانستهاند . 4
در نماز و اثناى قرائت يا ذكر ، سكوت كردن براى شنيدن سخن گويندهاى مكروه است . 5
در نماز جماعتِ اخفاتى ( - - - ) اخفات ) ، مانند نماز ظهر هنگام اشتغال امام به قرائت ، بر مأموم گفتن تسبيح مستحب و سكوت كردن مكروه مىباشد . 6
در نماز بين حمد و سوره و نيز پس از اتمام سوره ، سكوت كردن به مقدار اندك ( اندازهء يك نفس كشيدن ) مستحب است . 7
هنگام ايراد خطبه : در وجوب ترك سخن و خاموش بودن هنگام ايراد خطبههاى نماز جمعه و گوش فرادادن به خطبهها ، اختلاف مىباشد . 8 قول به وجوب به مشهور نسبت داده شده است . 9 ليكن سكوت و استماع ، هنگام ايراد خطبههاى نماز عيد فطر و قربان ، مستحب است . 10
هنگام قرائت قرآن : سكوت كردن و گوش دادن به آيات قرآن كريم هنگام تلاوت قارى ، مستحب است 11 ( - - - ) استماع ) .
روزهء سكوت : روزهء سكوت ( صوم الصمت ) ؛ بدين گونه كه روزه دار ،
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 501
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٥٠١