سكنى به معناى نخست در كلمات فقها همراه دو عنوان عُمرى ( - - - ) عمرى ) و رُقبى ( - - - ) رقبى ) به كار رفته و عبارت است از مسلط كردن ديگرى بر ملك خود جهت بهره بردارى خاص ( سكونت ) از آن به رايگان ، با بقاى ملك بر ملكيت مالك آن . 1
سكنى اگر مقيد به زمانى خاص - مثلا يك سال - باشد ، رقبى و چنانچه به عمر مالك يا سكونت كننده مقيد باشد عمرى ناميده مىشود . بنابر اين ، سكنى اعم از رقبى و عمرى است . البته اين در صورتى است كه در متن عقد لفظ سكنى به كار رفته باشد ، مانند آنكه مالك بگويد : سكونت اين خانه ، تا من زندهام از آن تو باشد ؛ اما اگر لفظ به كار رفته در عقد ، رقبى يا عمرى باشد ، عقد ، سكنى ناميده نمىشود ، بلكه بر آن تنها عمرى يا رقبى اطلاق مىگردد . در نتيجه ، نسبت بين سكنى و آن دو ، عموم و خصوص من وجه خواهد بود ؛ زيرا با اشتمال عقد بر لفظ سكنى و تقيد آن به زمانى خاص ، هر دو عنوان سكنى و رقبى بر آن اطلاق مىشود و با اشتمال عقد بر لفظ رقبى ، تنها رقبى به آن اطلاق مىگردد . از سوى ديگر ، با اشتمال عقد بر لفظ سكنى و تقيد سكنى به عمر مالك يا سكونت كننده ، هر دو عنوان سكنى و عمرى بر آن اطلاق مىشود و در اين صورت چنانچه در متن عقد لفظ عمرى به كار رفته باشد ، تنها عمرى به آن اطلاق مىگردد . البته عمرى و رقبى از جهت متعلّق اعم از سكنى هستند ؛ زيرا متعلق سكنى تنها مسكن است ؛ در حالى كه متعلق رقبى و عمرى اعم از مسكن و ديگر اعيانى است كه انتفاع از آنها با حفظ بقاى آنها امكان پذير است ، مانند زمين ، وسيلهء نقليه ، اثاث و ابزار . از اين رو ، برخى گفتهاند : تعريف جامعى كه هر سه عقد را دربر گيرد عبارت است از : تمليك رايگان منفعت عينى مشخص به ديگرى ، در مدتى معين .
آنچه در نسبت ميان سه عقد ياد شده ذكر شد به اكثر فقها نسبت داده شده است ؛ 2 ليكن برخى گفتهاند : نسبت ميان عقود سكنى ، رقبى و عمرى تباين است . بنابر اين ، در صورت اشتمال عقد بر لفظ سكنى ، تنها سكنى صادق است ؛ هرچند
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 495
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٩٥