براى وضو يا تيمّم به آب يا خاك دسترس ندارد ، ساقط است ؛ هم ادا و هم قضاى آن . 1
نماز از زنى كه خون حيض يا نفاس ديده ساقط است ؛ همچنين از عاقل بالغى كه ديوانه شده يا هوشيارى كه بيهوش شده است . نماز جمعه از پير ، بيمار و مسافر ساقط است ( - - - ) نماز جمعه ) .
2 . روزه : روزه از پير مرد و پير زنى كه توان گرفتن آن را ندارند يا بر ايشان مشقت غير قابل تحمل دارد ساقط است ؛ چنان كه از بيمارى كه روزه گرفتن براى او زيان دارد ؛ همچنين از مسافر با شرايطى ساقط مىباشد ( - - - ) سفر ) .
3 . تكليف اوّلى : تكليف اوّلى هنگام ضرورت ساقط و تكليف ثانوى جايگزين آن مىشود ، مانند خوردن مردار براى مضطر كه حكم اوّلى آن حرمت است و در حال اضطرار تبديل به جواز مىشود و يا اظهار كفر براى مسلمان كه در حال تقيّه جايز است ( - - - ) تقيّه ) .
4 . مهر : چنانچه زوجه قبل از دخول طلاق داده شود ، نيمى از مهرش از ذمّهء زوج ساقط مىگردد ( - - - ) مهر ) .
5 . نفقهء زوجه : نشوز زوجه موجب سقوط نفقهء او از ذمّهء زوج است ( - - - ) نشوز ) .
6 . حدود : حدود با شبهات - مانند جهل به حكم يا موضوع - ساقط مىشود ( - - - ) قاعدهء درء ) ؛ چنان كه توبهء بزهكار قبل از اقامهء بيّنه ( - - - ) بيّنه ) و نيز انكار پس از اقرار به گناهِ موجب رجم ( - - - ) رجم ) از اسباب سقوط حدّ است ( - - - ) حدود ) .
7 . جزيه : با اسلام آوردن كافر ذمّى ، جزيه از او ساقط مىشود ( - - - ) جزيه ) .
ب . حق : از ويژگيهاى حق ، قابليت آن براى اسقاط است ( - - - ) حق ) . سبب سقوط يا عام است كه نوع حقوق را دربر مىگيرد ، مانند شرط سقوط در ضمن عقد ( - - - ) شرط ضمن عقد ) و اسقاط توسط صاحب حق ، و يا خاص كه در بعضى حقوق جريان دارد ، مانند جدا شدن دو طرف معامله در خصوص حق خيار مجلس ( - - - ) خيار مجلس ) ؛ تصرف در مال خريدارى شده كه موجب سقوط خيار مىگردد ( - - - ) خيار ) و سوگند خوردن منكر كه موجب سقوط حق دعوا ( - - - ) دعوا ) مىشود .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 493
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٩٣