بعضى بر بعضى ديگر تقدم دارند ؟ مسئله محل اختلاف است . بنابر قول دوم ، در اينكه پشت دست بر ديگر اشيا مقدم است و در صورت عدم امكان آن ، معادن مقدم است ، يا نمازگزار ميان سجده بر معدن و پشت دست مخيّر است ، يا آنكه پشت دست مقدم است و با عدم امكان سجده بر آن ، تفاوتى ميان معادن و ساير اشيا نيست و نمازگزار مىتواند بر هر كدام سجده كند ، ديدگاهها متفاوت است . 46
اگر نمازگزار از روى عمد بر چيزى كه سجده بر آن صحيح نيست سجده كند ، نمازش باطل مىشود ؛ ليكن چنانچه از روى سهو باشد ، در صورتى كه در حال سجده متذكر شود بايد پيشانى خود را روى چيزى كه سجده بر آن صحيح است قرار دهد ؛ ليكن در اينكه واجب است سر خود را بدون آنكه آن را بردارد ، بكشد و بر روى چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد ، يا اينكه مىتواند آن را بر دارد و دوباره بگذارد ، اختلاف است . اگر پس از سر بر داشتن از سجده متذكر شود ، نمازش صحيح است و نيازى به اعادهء سجده نيست . 47
استقرار سجده گاه : سجده گاه بايد استقرار داشته باشد ؛ بدين معنا كه پيشانى روى آن قرار گيرد و ثبات پيدا كند . بنابر اين ، سجده بر گل صحيح نيست . 48
ناتوانى از سجود : چنانچه نمازگزار از خم شدن كامل براى سجده ناتوان باشد ، به اندازهء توانايى خم مىشود و سجده گاه را بالا مىآورد و پيشانى را بر آن مىنهد ؛ به گونهاى كه پيشانى بر آن استقرار يابد . ساير اعضا را نيز در جاى خود قرار مىدهد . 49 برخى گفتهاند : فرض اين مسئله جايى است كه امكان خم شدن به اندازهء صدق عرفى سجود باشد ؛ هرچند با مقدارى خم شدن و بالا آوردن محل سجده و نهادن پيشانى بر آن . 50
اگر نماز گزار هيچ نتواند خم شود ، براى سجده با سر اشاره مىكند ؛ بدين گونه كه با پايين آوردن سر ذكر سجده را مىگويد و سپس سر را بلند مىكند و چنانچه از اشاره با سر نيز ناتوان باشد ، به قول مشهور ، با بستن و بازكردن چشم عمل سجده را انجام مىدهد . آيا در اين فرض
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 406
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٠٦