سبيل در لغت به معناى راه و سبيل اللَّه به معناى راه خداوند متعال است . مراد از آن راه منتهى به پاداش و رضاى حق تعالى است . بنابر اين ، سبيل اللَّه عبارت است از هر عمل نيكى كه موجب تقرب به خداوند است ، به شرط آنكه علاوه بر برخوردارى از ثواب و تقرب به خداوند ، مصلحتى بر آن مترتب باشد ؛ خواه آن مصلحت در ارتباط با مسلمانان باشد ، مانند ساختن پل ، بيمارستان ، مدرسه و مسجد و يا در ارتباط با اسلام و مجد و عظمت آن ، همچون جهاد و يا تعظيم شعائر الهى ، از قبيل تشكيل مجالس وعظ و بيان فضائل و مصائب اهل بيت عليهم السلام و فرستادن افراد به حج . 1 در اينكه آيا لازم است مصلحت مترتب بر عمل نيك ، مصلحت نوعى باشد ، مانند مثالهاى ياد شده يا ترتب مصلحت شخصى نيز كفايت مىكند ، مانند اصلاح بين زوج و زوجه يا پدر و فرزند ، اختلاف است . 2 برخى قدما سبيل اللَّه را به جهاد مشروع و مجاهدان اختصاص دادهاند . 3 اين عنوان در باب زكات و به مناسبت در باب وقف و وصيت آمده است .
زكات : از مصارف هشت گانهء زكات ، سبيل اللَّه است . مراد از سبيل اللَّه به قول مشهور ، معناى عام آن - كه در بالا گذشت - مىباشد ؛ 4 ليكن برخى قدما آن را به جهاد اختصاص دادهاند كه بدان اشاره شد .
در مستحقان زكات ايمان معتبر است و دادن زكات به غير مؤمن ( غير شيعهء دوازده امامى ) جايز نيست ؛ ليكن در سهم سبيل اللَّه دادن آن به غير مؤمن به جهت دفع شرّ وى از مؤمنان جايز است . 5 چنان كه در مستحق سهم سبيل اللَّه از رزمندگان و مجاهدان ، فقر و نياز شرط نيست ؛ از اين رو ، پرداخت زكات از سهم ياد شده به آنان جايز است ؛ هرچند بى نياز باشند ؛ 6 ليكن بنابر قول به تعميم سبيل اللَّه به غير مجاهدان ، آيا در ساير مستحقان زكات از سهم سبيل اللَّه ، نياز شرط است يا نه ، مسئله اختلافى است . 7 برخى گفتهاند : به كسى كه فقير شرعى نيست ( بالفعل يا بالقوه به اندازهء هزينهء يك سال زندگى مال دارد ) ، ليكن بدون دريافت زكات ، توانايى رفتن به حج يا زيارت و مانند آن را ندارد ،
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 382
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٣٨٢