2 . هوشيارى ؛ بنابر اين ، بر كسى كه هنگام غروب آفتاب روز آخر ماه رمضان بيهوش باشد ، زكات واجب نيست . 4
3 . آزاد بودن ؛ بنابر اين ، زكات فطره از برده ساقط است . 5
4 . بى نيازى ؛ بر اساس اين شرط ، بر فقير زكات واجب نيست . بنابر قول مشهور ، مراد از فقير كسى است كه بالفعل يا بالقوه هزينهء زندگى خود و خانوادهاش را به مدت يك سال نداشته باشد . 6 برخى قدما گفتهاند : فقير كسى را گويند كه مالك يكى از نصابهاى زكات يا قيمت آن نباشد . 7 از برخى قدما نقل شده كه زكات فطره بر فقيرى كه مالك قوت يك شبانه روز خويش باشد واجب است . 8 البته شكى در استحباب زكات فطره بر فقير نيست و كمترين آن ، اين است كه مقدار يك صاع ( حدود سه كيلو ) را با اعضاى خانوادهء خود دستگردان كند و سپس آن را به عنوان زكات فطره به فقيرى بيرون از خانواده بپردازد . 9
در اينكه وجوب زكات مشروط به اين است كه شخص ، افزون بر مئونهء سال ، مالك مقدار زكات باشد يا نه ، اختلاف مىباشد . بنابر قول نخست ، بر كسى كه مالك مئونهء سال است ، ليكن افزون بر آن به مقدار زكات مالك نيست ، زكات واجب نخواهدبود .
برخى بين غنى بالفعل و غنى بالقوه تفصيل داده و در دومى ، وجوب زكات را به داشتن افزون بر مئونهء سال ، به مقدار زكات ، مشروط كردهاند . 10
ملاك در وجوب فطره بر شخص ، داشتن شرايط وجوب قبل از غروب آفتاب شب عيد فطر تا تحقق غروب است . بنابر اين ، بر كسى كه پيش از غروب آفتاب واجد شرايط بوده ، ليكن هنگام غروب فاقد آنها گشته ، فطره واجب نيست ؛ هرچند در صورت برخوردارى از شرايط در فاصلهء زمانى بين غروب آفتاب شب عيد و اقامهء نماز عيد ( زوال روز عيد ) ، مانند آنكه در اين فاصله نابالغ بالغ گردد ، پرداخت فطره مستحب خواهدبود . 11
برخى معاصران گفتهاند : چنانچه در فاصلهء زمانى بين غروب و نماز عيد ، شرايط محقق شود ، احتياط وجوبى در
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 258
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٢٥٨