زبان
زبان از اعضاى بدن .
زبان عبارت است از عضو عضلانى متحرك ، چسبيده به كف دهان انسان و اغلب مهره داران كه كاربردهاى مختلفى همچون سخن گفتن ، بلعيدن غذا و تشخيص مزههاى گوناگون دارد . زبان بر لغت و گويش نيز اطلاق مىشود ، مانند زبان فارسى كه مراد گويش فارسى و جاى بحث آن مدخلهايى همچون اعجمى ( - - - ) اعجمى ) است . مراد از زبان در اين مقاله همان معناى نخست است كه از احكام آن در بسيارى از ابواب ؛ اعم از عبادات ، معاملات و قصاص و ديات سخن گفتهاند .
اهميت : زبان به لحاظ جايگاه ممتاز در ابراز معانى و مقاصد درونى ، از اهميّت ويژهاى برخوردار است ؛ از اين رو ، داراى آثار گسترده و متنوع است و به لحاظ اين آثار ، در شرع مقدس براى آن احكامى بسيار و متنوع تشريع شده است .
اداى تكاليفى مانند نماز ، امر به معروف و نهى از منكر ( - - - ) امر به معروف و نهى از منكر ) و دفاع در بعضى مراتب آن دو و نيز صحّت عقودى همچون نكاح ( - - - ) عقد ) و ايقاعاتى نظير طلاق ، نذر و عهد ( - - - ) ايقاع ) به زبان بستگى دارد .
با بروز اختلال در كار زبان ، مانند لالى ( - - - ) لال ) ، احكامى جديد بر آن بار مىشود ، مثل كفايت اشاره ( - - - ) اشاره ) به جاى تلفظ در مواردى كه تلفظ به زبان معتبر است ؛ هرچند علاوه بر آن ، حركت دادن زبان در مواردى همچون ذكرهاى واجب نماز و به قول مشهور ، هنگام تلبيه ( - - - ) تلبيه ) واجب است .
حفظ زبان : حفظ زبان از حرام ، مانند دروغ ، غيبت ، تهمت ، فحش ، سخن چينى ، مسخره كردن ديگران ، 1 بويژه درماه رمضان ، 2 واجب است ؛ چنان كه حفظ آن جز از آنچه خير است ، مستحب مىباشد 3 و در روايات متعدد بر آن تأكيد و ترغيب شده است . از رسول خدا صلّى اللَّه عليه وآله نقل شده كه فرمود : « نجات مؤمن [ در گرو ] نگهدارى زبانش است » ودرحديثى ديگر ، آن حضرت پس از سه بار سفارش به حفظ زبان فرمود : « مگر مردم را چيزى جز دِرَويدههاى زبانشان به بينى