برخى ، از رهن اسم مفعول ( مرهون ) اراده نموده و آن را به مالى كه به عنوان وثيقه بر دين گرو گذاشته مىشود تا در صورت عدم امكان استيفاى بدهى از مديون ، از قيمت آن استيفاى دين شود ، 4 و يا وثيقه براى طلب مرتهن تعريف كردهاند . 5
البته بنابر تصريح برخى ، واژهء رهن در شرع ، مفهوم ويژهاى پيدا نكرده ؛ بلكه در همان معناى لغوى خود به كار رفته است ؛ از اين رو ، رهن نزد شارع مقدس ونيز متشرعه داراى اصطلاح و مفهومى خاص نيست . 6
برخى در تعريف رهن ، تعبير عين ضمانت شده را در كنار دين آورده و گفتهاند : رهن عبارت است از قرار دادن وثيقه بر دين يا عين مضمون . 7 بنابر اين تعريف ، رهن به مورد وثيقه بر دين اختصاص نمىيابد ؛ بلكه شامل وثيقه بر عين ضمانت شده همچون عاريهء مضمون نيز مىشود . البته در صحّت رهن بر عين مضمون اختلاف است كه خواهد آمد .
به گروگذار « راهن » به گرو گيرنده « مرتهن » و به مالى كه گرو گذاشته مىشود « مرهون » يا « رهن » گويند . 8 عنوان رهن بابى مستقل در فقه است كه از احكام آن به تفصيل در اين باب سخن رفته است .
حكم تكليفى : رهن ، امرى جايز است 9 - نه واجب - و در قرآن كريم آمده است : « وَإنْ كُنْتُم عَلى سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا كاتِبَاً فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ ؛ 10 و اگر در سفر بوديد و نويسندهاى نيافتيد ، پس گرويى بستانيد » . البتّه در سفر بودن و نيافتن نويسنده شرط جواز رهن نيست ؛ اما از آنجا كه در سفر ، بيشتر از حضر به رهن نياز پيدا مىشود 11 و از سوى ديگر در سفر مظنّهء نيافتن كاتبى كه دين را بنويسد و بر آن شاهد باشد ، وجود دارد ، 12 قيد سفر و عدم وجود كاتب در آيه ذكر شده است .
عقد رهن از طرف گروگذار لازم است . از اين رو ، وى نمىتواند آن را برهم زند ، ليكن از طرف گروگيرنده ، جايز مىباشد و او هر زمان كه بخواهد مىتواند آن را فسخ كند . 13
اركان : صيغه ( ايجاب و قبول ) ، مال رهنى ( مرهون ) ، حق ثابت بر راهن ( دين ) ، راهن و مرتهن اركان رهناند .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 201
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٢٠١