بنابر اين ، چنانچه مرد ، همسر خود را با تهديد يا ضرب و شتم وادار به بذل كند ، گرفتن آن بر مرد حرام است . در اين صورت اگر جدايى با صيغهء خلع واقع شده باشد ، خلع باطل است ؛ اما اگر با صيغهء طلاق واقع شده ، يا در پى خلع ، صيغهء طلاق آورده شده باشد ، طلاق - به جهت بطلان بذل - رجعى خواهد بود ، به شرط آنكه براى مرد رجوع جايز باشد و اگر رجوع جايز نباشد - مانند آنكه زن يائسه باشد يا با او آميزش نشده باشد - طلاق بائن ( - - ) طلاق بائن ) مىباشد ، « 20 » مگر آنكه زن مرتكب عمل شنيع [ فاحشه ] شود ، كه در اين صورت ، به تصريح قرآن كريم « 21 » زوج مىتواند با سختگيرى بر زوجه - از طريق بىاعتنايى به او ، و ترك بعض يا همهء حقوق زوجيت نسبت به او - زن را جهت طلاق وادار به پرداخت فديه كند .
در اينكه مراد از عمل شنيع ، زنا است يا هر گناه موجب حدّ و يا مطلق گناه ، اقوال مختلف است . برخى گفتهاند : مراد از آن ، نشوز و نافرمانى ناشى از ناخشنودى زن از شوهر است ، كه در اين صورت ، رها كردن او و خوددارى از پرداخت نفقه و غير آن از حقوق ، جهت وادار كردن زن به پرداخت فديه در قبال طلاق ، براى مرد جايز است . « 22 »
4 . صيغه : لفظ صريح در خلع اين است كه زوج خطاب به زوجه بگويد : « خَلَعتُكِ عَلى كَذا » يا « فلانة مُختَلَعَةٌ - به فتح لام و به قولى به كسر آن - عَلى كَذا » .
در اينكه جدايى با لفظ خلع به تنهايى - بدون آوردن لفظ طلاق به دنبال آن - محقق مىشود يا همراه خلع ، ذكر لفظ طلاق لازم مىباشد ، اختلاف است .
گروهى قائل به قول دوماند ؛ « 23 » ليكن نظر بيشتر قدما و متأخران ، « 24 » بلكه مشهور قول نخست « 25 » است .
خلع با لفظ طلاق همراه ذكر فديه ( طلاق در ازاى عوض از جانب زوجه ) نيز محقق مىشود ، مانند اينكه زوج بگويد : « أنتِ طالِق عَلى كَذا » . « 26 »
شهيد ثانى ، طلاق به عوض را از اقسام طلاق بائن - و نه خلع و مبارات - دانسته است . در نتيجه ناخشنودى زوجه از زوج را در طلاق به عوض ، شرط نمىداند . « 27 »
هامش
( 20 ) الروضة البهية 6 / 100 ؛ مسالك الافهام 9 / 419 ؛ جواهر الكلام 33 / 54 - 55 .
( 21 ) نساء / 19 .
( 22 ) المبسوط 4 / 343 ؛ فقه القرآن 2 / 184 ؛ الروضة البهية 6 / 101 - 103 ؛ جواهرالكلام 33 / 59 - 62 .
( 23 ) الخلاف 4 / 422 ؛ المهذّب 2 / 268 ؛ غنية النزوع / 375 ؛ إصباح الشيعة / 458 .
( 24 ) مسالك الافهام 9 / 367 .
( 25 ) جواهر الكلام 33 / 6 .
( 26 ) 10 - 12 ؛ الحدائق الناضرة 25 / 568 .
( 27 ) الروضة البهية 6 / 90 ؛ مسالك الافهام 9 / 374 - 375 .