بر آن ادّعاى اجماع شده - در دو سال نخست زندگى فرزند ( دوران شير خوارگى ) مادر به حضانت كودك بر پدر اولويّت دارد « 12 » و پس از آن ، اگر فرزند پسر باشد ، پدر اولويّت مىيابد و اگر دختر باشد تا هفت سالگى ، مادر و پس از آن ، پدر اولويّت دارد . « 13 » برخى ثبوت حقّ حضانت براى مادر در دو سالِ نخست را مشروط به شيردادن كودك توسط وى دانسته و گفتهاند : اگر شير دهنده غير مادر باشد حقّ حضانت مادر ساقط است . « 14 » اولويّت مادر به حضانت دختر تا نه سال ؛ اولويّت او به حضانت دختر تا زمانى كه با مردى ديگر ازدواج نكرده و به حضانت پسر تا هفت سال و اولويّت مادر مطلقاً ( نسبت به دختر و پسر ) تا زمانى كه ازدواج نكرده ، از ديگر اقوال در مسئله است . « 15 »
با مرگ هر يك از والدين ، حقّ حضانت به ديگرى منتقل مىشود . « 16 »
در اينكه با فوت پدر و مادر حقّ حضانت به چه كسى منتقل مىشود ، اقوال مختلف است . مهمترين آنها عبارتند از :
1 . انتقال حقّ حضانت به جدّ پدرى و در صورت فقدان وى ، كسى بر كودك حقّ حضانت نخواهد داشت . در اين صورت اگر كودك مالى داشته باشد ، حاكم شرع با مال طفل كسى را براى حضانت وى اجير مىكند و اگر مالى نداشته باشد ، حضانت وى بر مؤمنان واجب كفايى خواهد بود . « 17 »
2 . انتقال حقّ حضانت به جدّ پدرى و در صورت نبودن وى ، به ديگر بستگان كودك بر حسب مراتب ارث . بنابر اين ، آن كه در ارث بردن به كودك نزديكتر است ، عهده دار حضانت وى مىگردد و در صورت تعدد و تساوى ، مانند دو خواهر ، ميان آنان قرعه زده مىشود . « 18 »
3 . انتقال حقّ حضانت به نزديكان كودك بر حسب مراتب ارث و در صورت تعدّد آنان و تساوى در قرابت ، ميان ايشان قرعه زده مىشود . اين قول به اكثر فقها ، بلكه - در فرض نبودن جدّ پدرى - به مشهور نسبت داده شده است . « 19 »
4 . انتقال به جدّ پدرى و با نبودن وى به وصىّ او يا وصىّ پدر كودك و در صورت نبودن وصىّ به نزديكان كودك بر حسب مراتب ارث . « 20 »
شرايط حضانت كننده : آزاد و عاقل بودن و نيز - در صورت محكوم بودن
هامش
( 12 ) رياض المسائل 10 / 522 ؛ جواهر الكلام 31 / 284 - 285 ؛ جامع المدارك 4 / 473 .
( 13 ) . رياض المسائل 10 / 524 - 525 ؛ جواهر الكلام 31 / 290 .
( 14 ) الانوار اللوامع 10 قسم 2 / 334 ؛ الحدائق الناضرة 25 / 86 - 87 .
( 15 ) الانوار اللوامع 10 قسم 2 / 336 .
( 16 ) جواهر الكلام 31 / 293 .
( 17 ) . كتاب السرائر 2 / 654 ؛ الحدائق الناضرة 25 / 97 ؛ كفاية الاحكام 2 / 296 .
( 18 ) قواعد الاحكام 3 / 102 ؛ تحرير الاحكام 4 / 13 - 14 ؛ اللمعة الدمشقية / 177 .
( 19 ) الحدائق الناضرة 25 / 95 ؛ الروضة البهية 5 / 460 ؛ كفاية الاحكام 2 / 295 ؛ نهاية المرام 1 / 471 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 3 / 121 .
( 20 ) جواهر الكلام 31 / 297 .