حجّت است و در غير آن صورت حجّت نيست ، بين متأخران اختلاف است . « 2 »
( - - ) خبر واحد )
حديث رفع
حديث رفع : حديثى نبوى .
حديث رفع از پيامبر اعظم صلّى اللَّه عليه و آله ، و مفاد آن برداشته شدن نُه چيز از امّت اسلامى به جهت رحمت و امتنان بر آنان است . اين نُه چيز عبارتند از : خطا ، فراموشى ، آنچه با اكراه ( - - ) اكراه ) انجام دادهاند ، آنچه نمىدانند ، چيزهايى كه تحمّل آن را ندارند ، آنچه بدان مضطّر گردند ( - - ) اضطرار ) ، حسد ( تا زمانى كه آن را اظهار نكنند و به آن ترتيب اثر ندهند ) ، تفأل به بد زدن ، و وسوسه در تفكر در خلق . « 1 »
مراد از وسوسه در تفكر در خلق ، افكار نادرست در ارتباط با نظام آفرينش است ، مانند اين كه چرا خداوند شرور را آفريده ، چرا بَدان را بر خوبان مسلّط كرده و چرا جهنّم و كفّار را خلق كرده است ؛ تا شخص را نسبت به عدالت خداوند و حكمت خلقت دچار ترديد كند . دربارهء فراز آخر حديث شريف ، احتمالات ديگرى نيز ذكر شده است . « 2 » از حديث رفع در اصول فقه بحث شده است و فقها در فقه ، در بسيارى از ابواب به آن استناد كردهاند .
متعلّق رفع : بدون شكّ ، منظور از رفع در امور نه گانهء ياد شده ، وجود خارجى آنها نيست ؛ چون همهء آنها در خارج وجود دارند ؛ پس مرفوع بايد چيزى ديگر باشد . سه احتمال مطرح شده است :
1 . مؤاخذه ؛ بدين معنا كه مكلّف بر اعمالى كه از روى خطا ، فراموشى و غير آن از امور نه گانه انجام مىدهد مؤاخذه و عقاب نمىشود .
2 . آثار تكليفى و وضعى عمل انجام گرفته .
3 . اثر مناسب با هريك از امور نه گانه ؛ به عنوان مثال ، اثر شرب خمر ، مؤاخذه بر آن با اجراى حدّ بر شرابخوار است كه در صورت ارتكاب آن از روى خطا ، در پرتو حديث رفع ، اين اثر برداشته مىشود .
بنابر احتمال دوم ، آثار وضع شده از سوى شارع به جهت خطا ، مستثنا است و
هامش
( 2 ) 26 ؛ وصول الاخيار / 97 .
1 وسائل الشيعة 15 / 369 - 370 .
2 مرآة العقول 11 / 393 - 394 .