عليه و آله نقل كردهاند كه فرمود : « رُفِعَ القَلَمُ عَنْ ثَلاثَةٍ : عَنِ النائِمِ حَتّى يَسْتَيْقِظَ وَ عَنِ الَمجْنونِ حَتّى يُفيقَ وَ عَنِ الطِفلِ حَتّى يَحْتَلِمَ ؛ « 1 » قلم تكليف از دوش سه گروه برداشته شده است : از خوابيده تا زمانى كه بيدار شود ، از ديوانه تا هشيار گردد و از كودك تا آنگاه كه به سنّ بلوغ برسد » . مراد اين است كه اين سه دسته چنانچه قبل از رسيدن به حدّ تعيين شده ، حرامى را مرتكب شوند يا واجبى را ترك كنند ، گناهكار تلقى نگشته و كيفر نمىشوند . « 2 »
در بسيارى از ابواب فقه به مضمون حديث ياد شده به عنوان قانون و قاعدهء كلّى استناد شده است .
حديث سلطنت
حديث سلطنت : روايتى معروف با مدلول سلطنت مالك بر اموال خود .
به حديث « النّاسُ مُسَلَّطونَ عَلى اموالِهِم » كه از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نقل شده « 1 » حديث سلطنت مىگويند و مفاد آن ، اين است كه انسان بر اموال خود سلطنت دارد و مىتواند در آن هرگونه تصرف مشروعى بكند .
حديث ياد شده هرچند به لحاظ سند مرسل ( - - ) خبر مرسل ) است ، ليكن فقها مفاد آن را پذيرفته و به آن بر قاعدهء سلطنت استدلال كردهاند « 2 » ( - - ) قاعدهء سلطنت ) .
حديث سنن
حديث سُنَن : حديثى نبوى .
حديث سنن را امام صادق عليه السّلام از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نقل كرده است . مفاد اين حديث شريف ، بيان تكليف زنانى است كه به طور مستمر خون مىبينند . در حديث ياد شده زنان از لحاظ چگونگى خون ديدن و داراى عادت بودن يا نبودن به سه دسته تقسيم شدهاند كه تكليف هر يك بيان شده است . « 1 »
هامش
( 1 ) دعائم الاسلام 1 / 194 ؛ عوالى اللئالى 1 / 209 ؛ مسند احمد 1 / 140 .
( 2 ) جواهر الكلام 26 / 10 .
1 عوالى اللئالى 1 / 222 ، 457 ، 2 / 138 و 3 / 208 ؛ بحار الانوار 2 / 272 .
2 مأة قاعدة فقهية / 136 - 137 .
1 الكافى ( كلينى ) 3 / 83 .