اگر مبذول له بخشى از مخارج حج را داشته باشد و باذل آن را تكميل كند ، در اين صورت نيز حج واجب خواهد بود . « 7 »
آيا در حصول استطاعت ، هبهء مخارج حج حكم بذل را دارد ؟ مسئله محل اختلاف است . تفاوت ميان آن دو به مشهور متأخران نسبت داده شده كه گفتهاند : بذل ، اباحهء تصرف در مال بذل شده براى حج است ؛ از اين رو ، به مجرّد بذل ، استطاعت حاصل و حج واجب مىشود ؛ بر خلاف هبه كه چون عقد است ، در آن قبول شرط مىباشد و بدون قبول نه استطاعت حاصل مىشود و نه حج واجب مىگردد . قبول آن نيز به جهت تحصيل استطاعت واجب نمىباشد . « 8 »
اگر هبهء مال ، مطلق باشد - و نه مقيّد به گزاردن حج - قبول آن بنابر مشهور واجب نيست . « 9 »
نفقهء خانواده در حج بذلى : درصورت وجوب نفقهء خانواده بر مبذول له ، بذل نفقهء آنان نيز در وجوب حج بذلى شرط است ، مگر آنكه خود ، نفقهء خانوادهاش را تا زمان بازگشت داشته باشد و يا بنابر قول برخى در صورت نرفتن به حج نيز توان تأمين نفقهء ايشان را نداشته باشد . « 10 »
رجوع به كفايت در حج بذلى : بنابر قول به اشتراط رجوع به كفايت در حصول استطاعت ، در حج بذلى رجوع به كفايت شرط نيست ، مگر در صورتى كه بذل تكميل كنندهء استطاعت او باشد يا آنكه به جا آوردن حج موجب حرج و مشقت پس از آن گردد ، مانند آنكه كسب و كار او تنها در ايّام حج باشد . « 11 »
قربانى و كفّاره در حج بذلى : هزينهء قربانى در حج بذلى بر عهدهء باذل است ؛ امّا كفّارات ، در صورت ارتكاب عمدىِ سبب كفّاره ، بر عهدهء مبذول له است ؛ ليكن حكم مسئله در صورت ارتكاب از روى جهل ، نسيان و يا اضطرار ، اختلافى است . « 12 »
رجوع از بذل : باذل مىتواند قبل از مُحرم شدن مبذول له از بذل خويش برگردد ، هرچند برخى در آن تأمل و اشكال كردهاند . بسيارى نيز رجوع پس از احرام را جايز ندانستهاند . در فرض جواز رجوع ، در اينكه باذل نسبت به هزينهء برگشت ضامن است يا نه ، اختلاف است . « 13 »
هامش
( 7 ) مستمسك العروة 10 / 131 ؛ مصباح الهدى 11 / 399 - 400 .
( 8 ) جواهر الكلام 17 / 268 ؛ الحدائق الناضرة 14 / 104 - 105 .
( 9 ) العروة الوثقى 4 / 401 .
( 10 ) جواهر الكلام 17 / 266 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 32 .
( 11 ) العروة الوثقى 4 / 400 ؛ معتمد العروة 1 / 166 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 32 - 33 .
( 12 ) معتمد العروة 1 / 182 - 183 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 34 - 35 .
( 13 ) العروة الوثقى 4 / 403 - 404 ؛ معتمد العروة 1 / 177 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 34 .