- در هر مرتبه - به ميّت نزديكتر است ، مانع ارث برى فرد يا طبقهء دور تر مىشود .
به عنوان مثال ، پدر ، مادر و فرزندان ميّت ( طبقهء اوّل ) ، برادران و اجداد ميّت ( طبقهء دوم ) را از ارث بردن ، باز مىدارند ، و نيز وارثان طبقهء دوم ، مانع ارث بردن وارثان طبقهء سوم ( عمو ، دايى ، عمه و خاله ) هستند . همچنين وارثان طبقهء سوم ، فرزندان خود را از ارث بردن باز مىدارند يا خويشاوندان نسبى ميّت ، مانع ارث بَرى مُعتِق ، ضامن جريره ( - - ) ولاء ) و امام عليه السّلام هستند . « 1 »
در صورت يكسان بودن وارثان در رتبه ، وارثى كه از طرف پدر و مادر با ميّت نسبت دارد ، مانع وارثى است كه نسبت او با ميّت تنها از ناحيه پدر است . بنابر اين ، برادر پدرى و مادرى ميّت ، حاجب برادر پدرى او است ؛ جز موردى كه وارث ، پسر عموى پدرى و مادرى و عموى پدرى باشد . در اين فرض ، پسر عمو ، حاجب عمو خواهد بود . « 2 »
حجب نقصان : وجود وارثى در ميان ورثه كه سبب مىشود سهم وارث ديگر از مرتبهء اعلى به مرتبهء ادنى كاهش پيدا كند و وى از بعض سهم الارث خود محروم گردد .
در حجب نقصان دو گروه ، حاجب هستند :
الف : فرزند يا فرزندِ فرزند و هر چه پايينتر ، كه مانع ارث بَرى پدر و مادر ميّت نسبت به مازاد يك ششم مىشود ، جز در صورتى كه وارث ميّت تنها يك دختر با پدر و مادر يا يكى از آن دو باشد ، و يا چند دختر و يكى از والدين باشند . در اين صورت دختر نصف تركه و هر يك از پدر و مادر يك ششم آن را به ارث مىبرند و باقى مانده ، بنابر مشهور ، به نسبت سهمشان ميان آنان تقسيم مىشود .
علاوه بر آن ، فرزند ميّت مانع ارث برى هريك از زن و شوهر نسبت به سهم اعلاى آنان است و باعث مىشود سهم شوهر از نصف به يك چهارم و سهم زن از يك چهارم به يك هشتم كاهش يابد . « 3 »
ب : برادران و خواهران ميّت كه با شرايط زير ، حاجب مادر هستند و وجود آنان سبب مىشود سهم مادر از يك سوم به يك ششم كاهش يابد :
هامش
( 1 ) الروضة البهية 8 / 51 ؛ جواهر الكلام 39 / 77 - 78 .
( 2 ) الروضة البهية 8 / 53 - 54 .
( 3 ) جواهر الكلام 39 / 78 ؛ الروضة البهية 8 / 58 .