آن را متعرّض نشده و به اجمال بسنده كردهاند . « 6 »
اقسام : حبس بر دو گونه است : حبس بر جهتى از جهات خير ، مانند كعبهء معظّم ، مساجد و مشاهد مشرّفه ( - - ) مشاهد مشرّفه ) و حبس بر شخصى معيّن يا عنوانى عام ، مانند فقرا . بر هريك احكامى مترتّب است كه بدانها اشاره خواهد شد .
ماهيّت : آيا حبس مطلقا عقد ( - - ) عقد ) است « 7 » يا حبس بر شخص عقد است ، امّا حبس بر جهت خير عقد نيست ، بلكه ايقاع ( - - ) ايقاع ) است ؛ در نتيجه نيازى به قبول ناظر يا حاكم نيست ؟ « 8 » مسئله اختلافى است . برخى در عقد بودن حبس بر شخص نيز اشكال و تأمّل كردهاند . « 9 »
مورد حبس : بنابر تصريح بسيارى ، آنچه وقف آن صحيح است ، حبس آن نيز صحيح است . بنابر اين ، حبس تنها در عينى صحيح است كه با بقاى آن انتفاع از آن امكانپذير باشد . از اين جهت حبس آب براى نوشيدن صحيح نيست . « 10 »
شرايط : براى هريك از حبس ، حبس كننده ، مال حبسى و محبوس عليه شرايطى ذكر شده است . برخى ، قصد قربت را شرط صحّت حبس « 11 » و برخى ، شرط لزوم آن دانستهاند . « 12 » در اعتبار قبض ( تحويل گرفتن عين ) نيز اختلاف است كه شرط صحّت است « 13 » يا شرط لزوم و يا تنها در حبس بر شخص شرط است . « 14 »
در حبس كننده ، شرايط واقف - مالك عين و منفعت بودن و تام بودن ملك ، به معناى متعلّق حقّ ديگرى نبودن آن همچون مال رهنى - معتبر است .
شرايط مال حبس شده عبارتند از اينكه هنگام حبس موجود و معلوم باشد ، عين باشد - نه منفعت و دين - قابل انتقال به محبوس عليه باشد و نيز به مقدار زمان حبس صلاحيت بقا داشته باشد .
در محبوس عليه همچون موقوف عليه ، موجود و معيّن بودن و اهليّت داشتن براى استفاده از منفعت معتبر است « 15 » ( - - ) وقف )
احكام
1 . حبس بر جهت : اين نوع حبس يا محدود به مدّتى معيّن است يا تصريح بر دائم بودن آن شده و يا مطلق است . حبس
هامش
( 6 ) الشرح الصغير 2 / 255 .
( 7 ) تحرير الاحكام 3 / 322 ؛ جامع المقاصد 9 / 127 - 128 ؛ الانوار اللوامع 13 / 325 - 328 .
( 8 ) جواهر الكلام 28 / 153 - 154 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 255 ؛ المناهل / 520 .
( 9 ) منهاج الصالحين ( سيد محمد سعيد حكيم ) 2 / 290 ؛ كلمة التقوى 6 / 165 .
( 10 ) الانوار اللوامع 13 / 325 - 326 ؛ الشرح الصغير 2 / 255 ؛ حاشية شرائع الاسلام / 535 ؛ الحدائق الناضرة 22 / 296 ؛ كفاية الاحكام 2 / 26 ؛ مفتاح الكرامة 18 / 244 ؛ المناهل / 520 .
( 11 ) تذكرة الفقهاء ( ق ) 2 / 448 ؛ جامع المقاصد 9 / 127 .
( 12 ) منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 253 ؛ كلمة التقوى 6 / 163 ؛ منهاج الصالحين ( سيد محمدسعيد حكيم ) 2 / 290 .
( 13 ) تحرير الاحكام 3 / 323 ؛ جامع المقاصد 9 / 127 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 253 ؛ منهاج الصالحين ( سيد محمدسعيد حكيم ) 2 / 290 ؛ كلمة التقوى 6 / 163 - 164 .
( 14 ) منهاج الصالحين ( سيستانى ) 2 / 422 .
( 15 ) كشف الغطاء 4 / 278 - 279 .