در فرض نخست ، لازم است و مالك نمىتواند قبل از پايان يافتن مدّت ، آن را برهم زند و به ملك خود رجوع كند . « 16 » در فرض دوم نيز لازم است و تا زمانى كه عين باقى است ، تغيير آن جايز نيست ؛ « 17 » ليكن در اينكه عين محبوس از ملك خارج مىشود يا نه ، اختلاف است . « 18 » فرض سوم نيز حكم فرض دوم را دارد . « 19 » برخى ، همسانى صورت سوم با صورت دوم در حكم را در فرضى دانستهاند كه منظور حبس كننده از اطلاق ، دوام باشد ؛ بدين معنا كه شاهدى بر آن وجود داشته باشد . « 20 »
2 . حبس بر شخص : اين نوع حبس يا مطلق است و يا محدود به مدّتى معيّن ؛ هرچند مدّت حيات يكى از حبس كننده يا كسى كه براى او حبس شده ، باشد . در فرض اوّل ، با مرگ حبس كننده ، مال حبس شده به عنوان ميراث به ورثهء او منتقل مىشود ؛ ليكن در اينكه در اين صورت حبس تا مرگ حبس كننده لازم است و او حقّ برهم زدن و رجوع به مال را ندارد و يا جايز است و هروقت بخواهد مىتواند رجوع كند ، اختلاف است . « 21 » در فرض دوم ، حبس تا پايان مدّت لازم است و پس از آن ، به حبس كننده يا وارث او باز مىگردد . « 22 »
3 . حبس بر عنوان : بنابر تصريح برخى ، اين نوع حبس ، حكم حبس بر شخص را دارد . « 23 »
از حبس به معناى دوم در بابهاى صلات ، حج ، ايلاء ، كفالت ، قضاء ، حدود و قصاص سخن گفتهاند .
حبس به عنوان كيفر برخى جرائم دو گونه است :
1 . حبس ابد : كيفر بزهكاران ذيل حبس ابد است :
الف . كسى كه فردى را نگه داشته و ديگرى او را كشته است . « 24 »
ب . كسى كه فرمان به قتل ديگرى داده و مأمور ، او را كشته است . مباشر در قتل نيز قصاص مىشود ؛ حتى بنابر مشهور اگر بر قتل اكراه ( - - ) اكراه ) شده باشد . « 25 »
ج . كسى كه دوبار حدّ سرقت ( - - ) سرقت ) بر او جارى شده و براى بار سوم دزدى كرده است . « 26 »
هامش
( 16 ) جواهر الكلام 28 / 152 ؛ كلمة التقوى 6 / 164 .
( 17 ) جواهر الكلام 28 / 153 .
( 18 ) الدروس الشرعية 2 / 282 ؛ جامع المقاصد 9 / 27 ؛ جواهر الكلام 28 / 153 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 253 .
( 19 ) تذكرة الفقهاء ( ق ) 2 / 448 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 77 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 253 ؛ كلمة التقوى 6 / 164 .
( 20 ) منهاج الصالحين ( سيد محسن حكيم « حاشيهء صدر » ) 2 / 266 .
( 21 ) قواعد الاحكام 2 / 404 ؛ جواهر الكلام 28 / 154 ؛ منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 253 .
( 22 ) جواهر الكلام 28 / 154 .
( 23 ) تحرير الوسيلة 2 / 87 ؛ كلمة التقوى 6 / 164 - 165 .
( 24 ) جواهر الكلام 42 / 45 .
( 25 ) مبانى تكملة المنهاج 2 / 13 .
( 26 ) جواهر الكلام 41 / 533 ؛ مبانى تكملة المنهاج 1 / 304 .