آثار بر فعل منوط به علم است و در صورت جهل مترتب نمىشود ؛ ليكن برخى ديگر از آثار چنين نيست و جهل و علم مكلف در ترتب آن بر فعل نقشى ندارد ؛ در نتيجه در صورت جهل نيز آن آثار بر فعل مترتب مىگردد .
حدود ( - - ) حدود ) ، تعزيرات ( - - ) تعزير ) ، كفّارات ( - - ) كفّاره ) ، حرمت ابدى و زوالِ حق از نوع نخست آثارند . بنابر اين ، اگر كسى از روى جهل مرتكب خلافى شود كه داراى حدّ يا تعزير و يا كفّاره است ، اين آثار بر عمل او مترتب نمىگردد ، به عنوان مثال ، اگر كسى از روى جهل به حرمتِ شراب يا جهل به شراب بودن مايعى آن را بنوشد ، حدّ شراب خوارى بر او جارى نمىشود . « 17 » همچنين شوهرى كه از روى جهل به حرمت آميزش با همسر در حال حيض با او آميزش كرده ، تعزير نمىشود ؛ چنان كه كفّاره نيز - بنابر قول به وجوب آن - واجب نمىگردد . « 18 » البته چنانچه در موردى دليلى بر وجوب كفّاره وجود داشته باشد ، مانند صيد كردن در حال احرام ، كفّاره بر جاهل واجب است . « 19 » در اينكه جاهل مقصّر - كه در مقدمات عمل تقصير كرده ليكن هنگام عمل غافل است - حكم عامد را دارد يا حكم جاهل قاصر را ، اختلاف است . بر الحاق به عامد - جز در صورت وجود دليلى بر خلاف آن - ادعاى اجماع شده است ، چنان كه گذشت . البته اگر جاهل مقصّر هنگام عمل ، به جهل خود التفات داشته و امكان تعلّم نيز برايش فراهم بوده و از روى بى اعتنايى رفع جهل نكرده است ، بدون شك ، حكم عامد را دارد . « 20 »
جاهلى كه با زنى در حال عدّه ( - - ) عدّه ) ازدواج كرده ، عقدش باطل است ؛ ليكن حرمت ابدى پيدا نمىكند . البته در صورت نزديكى با زن ، حرمت ابدى حاصل مىشود ، هرچند از روى جهل باشد . « 21 »
هريك از زن و شوهر مىتوانند با وجود عيوبى خاص در طرف مقابل ، عقد ازدواج را برهم زنند . حق خيار فسخ فورى است ؛ بدين معنا كه به محض آگاهى از عيب بايد مبادرت به فسخ عقد
هامش
( 17 ) جواهرالكلام 41 / 261 و 454 .
( 18 ) . 33 / 188 .
( 19 ) 20 / 438 .
( 20 ) مبانى تكملة المنهاج 1 / 169 .
( 21 ) جواهر الكلام 29 / 430 .