شرايط : وجوب جهاد ابتدايى منوط به تحقق اين شرايط است : بلوغ ، عقل ، آزاد بودن ( حرّيت ) ، مرد بودن و معذور نبودن .
بنابر اين ، جهاد ابتدايى بر نابالغ ، ديوانه ، برده ، زن ، پير مرد و معذور از شركت در امر جهاد ، مانند كور ، زمين گير و بيمار ناتوان از سوار شدن بر مركب و دويدن و همچنين فقير ناتوان از تأمين مخارج خانوادهء خويش و نيز هزينههاى راه و تهيه سلاح ، واجب نيست . « 9 »
علاوه بر شرايط ياد شده ، شرط وجوب ، بلكه مشروعيت جهاد ابتدايى ، حضور امام عليه السّلام و حاكميّت وى ، يا نايب خاص ايشان است . بنابر اين ، جهاد ابتدايى در عصر غيبت مشروعيت ندارد . « 10 » ليكن برخى معاصران قائل به جواز آن با وجود فقيه جامع شرايط وحاكميت وى شدهاند . « 11 »
احكام و آداب : جهاد ابتدايى در ماههاى حرام ( رجب ، ذيقعده ، ذيحجه و محرّم ) حرام است ، مگر آنكه دشمن آغازگر جنگ باشد و حرمتى براى ماههاى حرام قائل نباشد . « 12 »
بنابه قولى ، جهاد ابتدايى در سال ، بيش از يك بار واجب نيست . « 13 »
فرار از جنگ حرام ، بلكه از گناهان كبيره « 14 » ( - - ) گناه كبيره ) است ، مگر آنكه شمار مسلمانان كمتر از نصف نيروهاى دشمن باشد ، كه در اين صورت مقاومت در برابر آنها واجب نيست . « 15 »
هنگامى كه شمار نيروهاى اسلام اندك و سپاه دشمن زياد باشد ، بر امام واجب است تا رسيدن نيرو به حدّ نصاب صبر كند . « 16 »
بر امام عليه السّلام يا منصوب از جانب ايشان واجب است قبل از آغاز به جنگ ، كفار را به اسلام ( شهادت به توحيد و رسالت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و لوازم آن از اصول و فروع دين ) فراخواند ، مگر آنكه پيش از آن ، دعوت به آنان رسيده باشد ، كه در اين صورت تكرار دعوت مستحب است . « 17 »
مستحب است آغاز جنگ پس از اقامهء نماز ظهر و عصر باشد و شروع آن قبل از زوال و نيز يورش شبانه جز در حال ضرورت مكروه است . « 18 »
هامش
( 9 ) 5 - 9 .
( 10 ) 13 - 14 .
( 11 ) صراط النجاة 3 / 359 ؛ اجوبة الإستفتاءات 1 / 331 .
( 12 ) جواهر الكلام 21 / 32 - 34 .
( 13 ) 49 .
( 14 ) 56 .
( 15 ) 61 .
( 16 ) 50 - 51 .
( 17 ) 51 - 54 .
( 18 ) 81 - 82 .