يا قصد استيلا بر سرزمينهاى اسلامى و ناموس و اموال مسلمانان و يا كشتن گروهى از مسلمانان را دارد . « 38 »
آيا جهاد دفاعى همان جهاد مصطلح در شريعت است تا محكوم به احكام آن ، از قبيل حرمت فرار ، تقسيم غنايم به كيفيت خاص و غير آن باشد يا چنين نيست ، بلكه از اقسام دفاع است ؟ كلمات فقها در اين باره مختلف است . قول دوم به ظاهر كلمات آنان نسبت داده شده است . « 39 » ظاهر كلمات گروهى اين است كه دفاع از موجوديت اسلام در برابر تهاجم دشمن ، جهاد محسوب مىشود .
تقسيم جهاد به ابتدايى و دفاعى در كلمات فقها گوياى اين مطلب است ؛ بلكه گروهى ، رزمندگان كشته شده در جهاد دفاعى در عصر غيبت را نيز شهيد دانسته و احكام آن را بر ايشان جارى كردهاند . « 40 » البته برخى گفتهاند : احكام جهاد ابتدايى بر جهاد دفاعى ، در صورت حضور امام عليه السّلام يا نايب خاص ايشان مترتب مىشود . « 41 »
ويژگيها : جهاد دفاعى داراى ويژگيهايى است كه آن را از جهاد ابتدايى متمايز مىكند . اين ويژگيها عبارتند از :
1 . عدم اشتراط حضور امام عليه السّلام يا نايب خاص او ؛ بر خلاف جهاد ابتدايى .
2 . وجوب بر هر فرد توانمند ؛ اعم از مرد و زن ، پير و جوان و غير آنان ؛ بر خلاف جهاد ابتدايى كه بر گروهى واجب نيست .
3 . اختصاص وجوب به صورت بيشتر از دو برابر نبودن شمار كفّار نسبت به مسلمانان در جهاد ابتدايى ، بر خلاف جهاد دفاعى كه ملاك وجوب ، توانايى بر جنگيدن است ؛ هرچند شمار دشمن بيش از دو برابر خودى باشد .
4 . جواز جهاد دفاعى در ماههاى حرام و عدم جواز جهاد ابتدايى در آنها مگر در دو مورد كه گذشت .
5 . عدم وجوب دعوت به اسلام در جهاد دفاعى ؛ بر خلاف جهاد ابتدايى .
6 . اختصاص وجوب جهاد ابتدايى به يك بار در سال بنابر قول گروهى ؛ بدين معنا كه در يك سال دو بار جهاد ابتدايى واجب نيست ؛ بر خلاف جهاد دفاعى . « 42 »
هامش
( 38 ) المهذّب 1 / 297 ؛ الروضة البهية 2 / 381 - 382 ؛ مسالك الافهام 3 / 7 - 8 ؛ دليل تحرير الوسيلة 3 / 115 .
( 39 ) الدروس الشرعية 2 / 30 ؛ جامع الشتات 1 / 356 - 357 .
( 40 ) الحدائق الناضرة 3 / 415 ؛ كشف الغطاء 4 / 287 - 290 و 379 - 380 ؛ جواهرالكلام 21 / 15 - 16 .
( 41 ) جواهر الكلام 21 / 15 .
( 42 ) كشف الغطاء 4 / 290 - 292 ؛ جواهر الكلام 21 / 49 .