توان خود در راه اعتلاى اسلام و برپا داشتن شعائر آن . « 1 » عنوان جهاد ، بابى مستقل در فقه است كه در آن به تفصيل از احكام جهاد سخن رفته است .
فضيلت : جهاد از برترين اعمال و درى از درهاى بهشت و از اركان مهم اسلام است و در قرآن و احاديث براى جهاد و مجاهدان فضايل بسيارى ذكر شده است . « 2 »
اقسام : جهاد را به دو قسم ابتدايى و دفاعى تقسيم كردهاند . « 3 » البته برخى ، نام جهاد بر قسم دوم نهادن را مَجاز دانسته و گفتهاند : جهاد ثابت در شرع كه داراى احكامى ويژه است ، همان جهاد ابتدايى است و قسم دوم از اقسام دفاع است . « 4 »
جهاد ابتدايى : موضوع اكثر كتابهاى فقهى در باب جهاد ، جهاد ابتدايى است و از جهاد دفاعى به مناسبت بحث كردهاند .
جهاد ابتدايى در برابر سه گروه واجب است : كافران غير ذمّى ( - - ) اهل ذمّه ) اعم از اهل كتاب ( - - ) اهل كتاب ) و غير اهل كتاب ( - - ) اهل حرب ) ؛ كفار ذمّىاى كه شرايط ذمّه را ناديده گرفتهاند و باغيان « 5 » ( - - ) باغى ) .
جهاد با كفّار غير كتابى با هدف دعوت به اسلام انجام مىگيرد . آنان تنها دو راه در پيش دارند : پذيرش آيين اسلام يا تن دادن به جنگ .
جهاد با كفّار كتابى غير ذمّى يا ذمّىاى كه پيمان ذمّه را نقض كرده باشند براى پذيرش اسلام و يا تن دادن به پيمان ذمّه و پرداخت جزيه است . در نتيجه آنان يكى از سه راه را بايد برگزينند : گرويدن به اسلام ، باقى ماندن بر آيين خود و پرداخت جزيه و يا تن دادن به جنگ .
جهاد با باغيان به جهت نقض پيمان و خروج آنان از بيعت با امام عليه السّلام و وادار كردن ايشان به بيعت مجدد است . « 6 »
جهاد ابتدايى با فراهم آمدن شرايط آن واجب كفايى است ( - - ) وجوب كفايى ) ؛ بدين معنا كه تا زمان نياز جبههء نبرد به نيرو ، بر همهء واجدان شرايط واجب است در آن حضور يابند و با حضور نيرو به مقدار كفايت ، جهاد بر ديگران واجب نخواهد بود ، « 7 » مگر آنكه امام عليه السّلام افراد معينى را فرابخواند ، كه در اين صورت حضور آنان واجب عينى ( - - ) وجوب عينى ) خواهد بود . « 8 »
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 21 / 3 .
( 2 ) مهذّب الاحكام 15 / 77 - 78 .
( 3 ) الوسيلة / 199 ؛ الجامع للشرائع / 233 ؛ تذكرة الفقهاء 9 / 19 - 20 ؛ الروضة البهية 2 / 381 - 382 ؛ مسالك الافهام 3 / 7 - 8 ؛ الحدائق الناضرة 3 / 415 .
( 4 ) سداد العباد / 409 .
( 5 ) جواهر الكلام 21 / 46 .
( 6 ) كشف الرموز 1 / 418 - 422 ؛ المهذّب البارع 2 / 300 - 310 ؛ رياض المسائل 7 / 456 .
( 7 ) جواهر الكلام 21 / 5 و 9 - 10 .
( 8 ) 14 .