را براى مصون ماندن از نفوذ حشرات موذى با عسل ، صمغ و مانند آن به هم چسبانيده است ، بنابر نظر گروهى از فقها ، حلق متعيّن است و تقصير كفايت نمىكند . « 12 »
جايگاه تقصير بعد از قربانى ؛ « 13 » محل آن سرزمين منى « 14 » و زمان آن بنابر قول مشهور ، روز عيد قربان است . « 15 »
به قول مشهور تمامى محرّمات احرام - به جز زن ، بوى خوش و صيد - بعد از تقصير يا حلق ، حلال مىگردد . « 16 »
از تقصير به معناى دوم در باب صلات بحث شده است .
متعلّق تقصيرگاه خود نماز است - كه نمازهاى چهار ركعتى در سفر ( - - ) قصر ) و يا به جهت ترس از دشمن ( - - ) نماز خوف ) ، كوتاه و دو ركعتى مىشود - و گاه برخى ديگر از اعمال عبادى مانند كوتاه كردن اذان و اقامه و اكتفا به يك بار گفتن در هر فصل در سفر يا وقتى كه نماز گزار عجله دارد . « 17 »
از تقصير به معناى سوم در بيشتر ابواب فقهى سخن رفته است .
كوتاهى در عمل يا نسبت به فراگيرى احكام و مسائل مورد نياز و ابتلاى مكلّف ، صورت مىگيرد و يا نسبت به انجام دادن تكاليف شرعى با علم به آن .
به كسى كه در فراگيرى احكام كوتاهى مىكند جاهل مقصّر گفته مىشود ، در مقابل جاهل قاصر ( - - ) جهل ) .
جاهل مقصّر حكم عامد را دارد ؛ بدين معنا كه چنين شخصى اگر به جهت جهل ، عملى را ترك كند حكم كسى را دارد كه به عمد و با علم و آگاهى آن عمل را ترك كرده است . « 18 » چنانكه كوتاهى در فراگيرى احكام و مسائل واجب و مورد نياز ، حرام است ( - - ) آموزش ) .
آثار تقصير : تقصير در اعمال و وظايف شرعى علاوه بر آنكه موجب استحقاق عقاب مىگردد ، در مواردى ضمان را نيز به دنبال دارد ، كه به برخى از آنها اشاره مىشود .
امانتها : كوتاهى در حفظ امانت ، حرام و موجب ضمان است ( - - ) امانت ) .
تقصير حاكم : اگر حاكم در حكم خود اشتباه كند و بر اثر آن چيزى تلف شود ،
هامش
( 12 ) . جواهر الكلام 19 / 234 ؛ مستند الشيعة 12 / 373 - 374
( 13 ) . جواهر الكلام 19 / 247 ؛ الحدائق الناضرة 17 / 241
( 14 ) . الحدائق الناضرة 17 / 232 ؛ مستند الشيعة 12 / 379 ؛ جواهر الكلام 19 / 232
( 15 ) . مستند الشيعة 12 / 382 - 383 ؛ جواهر الكلام 19 / 233
( 16 ) . الحدائق الناضرة 17 / 250 - 257 ؛ مدارك الاحكام 8 / 102 ؛ جواهر الكلام 19 / 251 - 255
( 17 ) . جواهر الكلام 9 / 87 - 88 ؛ العروة الوثقى 1 / 603
( 18 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 5 / 371