ربا ( - - ) ربا ) به شمار رفته و حرام است .
در صورتى كه جنس دو كالا متفاوت باشد يا - بنابر مشهور - شمارشى معامله شود - و نه وزنى و پيمانهاى - تفاضل جايز است . « 1 »
تفأّل
تفأّل : فال نيك زدن / پيشبينى آينده با استناد به قرآن ، ديوان شعرا و غير آن .
تفأّل به معناى اوّل در مقابل تطيّر ( فال بد زدن ) ( - - ) طيره ) ، عبارت است از فال نيك زدن به مكان يا زمان برحسب آنچه در اين دو بدان برخورد مىكند يا مىشنود ، مانند آنكه مريضى كلام « اى سالم » را از كسى - كه شخصى به نام « سالم » را صدا مىزند - بشنود يا گمكنندهء چيزى جملهء « اى واجد » را از كسى - كه فردى به نام « واجد » را مىخواند - بشنود . اوّلى از نام « سالم » به سلامت خود و دومى از نام « واجد » به پيدا شدن گمشدهء خويش تفأّل بزند ؛ به اين معنا كه از شنيدن واژهء « سالم » و « واجد » نسبت به بيمارى و گمشدهء خود احساس خوبى پيدا كند . « 1 » از اين عنوان به هر دو معنا به مناسبت در باب صلات سخن رفته است .
حكم : تفأّل به خير ، امرى ممدوح و مستحب و - بنابر مضمون روايتى - محبوب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است . چنانكه تطيّر ، مبغوض آن گرامى بود . « 2 » براساس مفاد روايتى ديگر ، تفأّل به نيكى موجب دستيابى به مقصود مىشود . « 3 » برخى گفتهاند :
براى بنده سزاوار است كه به مكان و زمان برحسب آنچه در اين دو به وى مىرسد تفأّل زند . « 4 »
مفهوم دوم تفأّل : تفأّل به قرآن : در روايتى از تفأّل به قرآن نهى شده است . « 5 » در مراد از تفأّل و نيز حكم آن اختلاف است . بعضى گفتهاند :
مراد ، معناى متبادر از اين كلمه است ؛ فال نيك زدن هنگام شنيدن يا قرائت آيهاى ؛ چنانكه شيوهء رايج عرب در تفأّل اينگونه است . « 6 »
بعض ديگر ، مراد را كشف و استخراج رخدادهاى آينده دانستهاند ، مانند آنكه به انگيزهء آگاهى از وضع بيمار يا گمشده در
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام 23 / 341 و 361 .
1 . كتاب المكاسب 2 / 271
2 . الدروس الشرعية 3 / 165
3 . عيون الحكم و المواعظ / 199 ؛ ميزان الحكمة 3 / 2348
4 . ذكرى الشيعة 2 / 423
5 . وسائل الشيعة 6 / 233
6 . بحار الانوار 88 / 244