حكم : در وجوب و استحباب سلام نماز اختلاف است . بسيارى قائل به وجوب هستند . برخى احتمال دادهاند شايد منظور قائلان به استحباب سلام ، استحباب صيغهء دوم سلام - در صورت جمع بين صيغهء اوّل و دوم - باشد نه استحباب اصل سلام در نماز . در نتيجه ، قول به استحباب با قول به وجوب منافات ندارد و اختلافى در مسئله نخواهد بود . « 1 »
بنابر قول به وجوب در اينكه تسليم جزء نماز است يا نه ، اختلاف مىباشد .
بسيارى قول اوّل را برگزيدهاند ، بلكه اين قول به همهء قائلان به وجوب نسبت داده شده است . بنابر قول به استحباب ، تسليم با فقد شرايط نماز همچون طهارت ؛ بلكه با وجود موانع آن مانند نجاست لباس ، صحيح است . « 2 »
تسليم - بنابر قول به جزء بودن - جزء غير ركنى است ؛ ازاينرو تنها ترك عمدى آن موجب بطلان نماز مىشود در صورت ترك آن از روى سهو ، اگر قبل از انجام دادن عمل منافى با نماز - همچون پشت كردن به قبله يا حرف زدن - و نيز قبل از به هم خوردن موالات ( - - ) موالات ) يادآور شود بايد سلام را تدارك نمايد و نمازش صحيح است . در صورت تذكّر بعد از انجام دادن عمل منافى نماز يا به همخوردن موالات ، در اينكه نماز باطل مىشود و اعادهء آن لازم است يا نه ، اختلاف مىباشد . « 3 »
الفاظ تسليم : براى سلام نماز دو عبارت ذكر شده است :
1 . « السّلام علينا و على عباد اللّه الصّالحين . »
2 . « السّلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته . »
در اينكه خروج از نماز و حلال شدن منافيات آن با هريك از آن دو تحقّق مىيابد و يا تنها با صيغهء دوم ، و يا برعكس و يا با هر دو باهم و يا آنكه با صيغهء اوّل ، خروج از نماز تحقّق مىيابد و با صيغهء دوم ، منافيات نماز بر نمازگزار حلال مىگردد ، اختلاف است . مشهور ميان متأخّران ، قول اوّل است . « 4 »
اختلاف ديگر دربارهء سلام دوم اين است كه آيا گفتن « السّلام عليكم » بدون
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام 10 / 278 - 281
( 2 ) . 301 و 308 ؛ مستمسك العروة 6 / 460
( 3 ) . العروة الوثقى ( و حواشى ) 1 / 693 ؛ مستمسك العروة 6 / 461
( 4 ) . مستند العروة ( الصلاة ) 4 / 345 - 348 ؛ مستمسك العروة 6 / 463 - 466