ضميمهء « و رحمة اللّه و بركاته » كفايت مىكند يا نه ؟ قول به كفايت منسوب به مشهور است . مقابل آن ، دو قول است :
1 . وجوب اضافهء « و رحمة اللّه » .
2 . وجوب اضافهء « و رحمة اللّه و بركاته » . « 5 »
در اينكه « سلام عليكم » بدون « الف و لام » كفايت مىكند يا نه ، اختلاف است . « 6 »
عبارت « السّلام عليك أيّها النّبىّ و رحمة اللّه و بركاته » از توابع تشهّد محسوب مىشود و موجب خروج از نماز نمىگردد . « 7 »
بنابر قول مشهور - كه با هريك از دو فراز ياد شده خروج از نماز محقّق مىشود - هرگاه سلام با صيغهء اوّل ادا شود صيغهء دوم مستحب است ؛ « 8 » ليكن در اينكه جزء مستحب نماز است يا مستحب نفسى و خارج از نماز ، اختلاف است . « 9 »
هرگاه سلام با صيغهء دوم ادا شود در اينكه گفتن صيغهء اوّل بعد از آن مستحب است يا نه ، اختلاف مىباشد . « 10 » گفتن « السّلام عليك أيّها النّبىّ و رحمة اللّه و بركاته » بنابر قول مشهور مستحب است نه واجب . « 11 »
واجبات در تسليم : بنابر قول به وجوب و جزء نماز بودن تسليم ، رعايت همهء شرايط و واجبات نماز - از طهارت گرفته تا رو به قبله بودن ، به زبان عربى خواندن ، آرامش داشتن بدن و نيز نشسته بودن - در تسليم نيز واجب است . « 12 »
آداب : نشستن به حالت تورّك ( - - ) تورّك ) و گذاردن دستها بر روى رانها در حال تسليم ، مستحب است . « 13 » بنابر قول جمعى ، بلكه قول منسوب به مشهور ، كسى كه فرادا نماز مىگزارد مستحب است در سلام آخر با گوشهء چشم به سمت راست خود اشاره كند و در نماز جماعت ، امام با صورت خود به طرف راست و مأمومين با صورت خود ابتدا به سمت راست و سپس با سلام ديگرى به سمت چپ - در صورت وجود مأموم در آن سمت - اشاره كنند . « 14 »
در مقابل ، جمعى ديگر حكم جماعت و فرادا را يكى دانسته و نحوهء اشارهء
هامش
( 5 ) . مستند العروة ( الصلاة ) 4 / 354 - 355
( 6 ) . جواهر الكلام 10 / 328 ؛ مستمسك العروة 6 / 471
( 7 ) . مستند العروة ( الصلاة ) 4 / 351
( 8 ) . مستمسك العروة 6 / 467
( 9 ) . مستند العروة ( الصلاة ) 4 / 349 - 350
( 10 ) . مستمسك العروة 6 / 468
( 11 ) . مستند العروة ( الصلاة ) 4 / 351
( 12 ) . جواهر الكلام 10 / 328
( 13 ) . العروة الوثقى 1 / 695
( 14 ) . جواهر الكلام 10 / 332 - 335